การวิเคราะห์สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองตามแนวพระพุทธศาสนา - สุนทราวัตร พระครูสังฆรักษ์วิจิตร; ปญฺญาวฑฺฒโน พระมหาปิยะบุตร; พระครูโอภาสปัญญาวรคุณ; กนฺตธมฺโม พระมหาสหาย; สายหยุด สมภพ (มจร การพัฒนาสังคม, 2024)
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสิทธิและเสรีภาพทางการเมืองที่ปรากฏในปฏิญญาสากล 2) เพื่อศึกษาสิทธิและเสรีภาพทางการเมืองตามแนวพระพุทธศาสนา และ 3) เพื่อวิเคราะห์หลักการและวิธีการส่งเสริมสิทธิและเสรีภาพทางการเมืองตามแนวพระพุทธศาสนา การดำเนินการวิจัยในครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ทำการวิเคราะห์ข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร โดย (1) การวิเคราะห์เชิงพรรณนา (2) การตีความหมาย) และ (3) การสังเคราะห์ การวิเคราะห์สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองตามแนวพระพุทธศาสนา มุ่งศึกษาวิเคราะห์ข้อมูลที่ปรากฏในปฏิญญาสากล อนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง รัฐธรรมนูญของไทย คัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา และวรรณกรรมทางพระพุทธศาสนา รวมทั้งวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์เชิงลึก โดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหาประกอบบริบทสิทธิและเสรีภาพทางการเมือง ผลการวิจัยพบว่า สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองที่ปรากฏในปฏิญญาสากลและส่วนที่เกี่ยวเนื่องกับปฏิญญาสากลนั้น มนุษย์ย่อมเสมอกันในกฎหมาย มีสิทธิและเสรีภาพและได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายเท่าเทียมกัน ชายและหญิงมีสิทธิเท่าเทียมกัน และมีสิทธิและเสรีภาพทางการเมืองทั้งระดับบุคคลและระดับสังคม รัฐมีหน้าที่ในการให้สิทธิพลเมืองคุ้มครองและปกป้องประโยชน์ของประชาชนหรือชุมชน สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองตามแนวพระพุทธศาสนา ประกอบด้วยศีลธรรมเป็นความประพฤติที่ดีที่ชอบ สันติภาพเป็นความสงบสุข และความเสมอภาคเป็นการมีความเท่าเทียมกันในสังคม หลักการและวิธีการส่งเสริมสิทธิและเสรีภาพทางการเมืองที่เหมาะสมในการนํามาประยุกต์ใช้ในสังคมไทย ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจพื้นฐานของบุคคลนั้นตามหลักกาลามสูตร เป็นหลักการในการตัดสินใจทางพระพุทธศาสนา และแสดงออกเป็นพฤติกรรมที่เรียกว่า กรรม 3 คือ ด้านกายกรรม ด้านวจีกรรม และด้านมโนกรรม โดยต้องมีหลักการอันเป็นหัวใจสำคัญ เพื่อเข้าถึงจุดมุ่งหมายของพระพุทธศาสนา ทีเรียกว่า หลักการ 3 อันประกอบด้วย (1) การไม่ทำบาป ทั้งปวง (ศีล) (2) การทำกุศลให้ถึงพร้อม (สมาธิ) และ (3) การทำจิตของตนให้ผ่องแผ้ว (ปัญญา)