การสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการขับเคลื่อนให้คนพิการได้เข้าถึง สิทธิประโยชน์บริการพื้นฐานของรัฐตามกฎหมาย - ไชยยนต์, ภิรมย์พร; พรหมจันทร์, กิตติยา (วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 2026)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและข้อจำกัดของคนพิการในการเข้าถึงสิทธิประโยชน์บริการของรัฐตามกฎหมาย 2) ศึกษากระบวนการความร่วมมือของชุมชนในการขับเคลื่อนให้คนพิการเข้าถึงสิทธิ และ 3) ศึกษาการสร้างเครือข่ายระหว่างคนพิการกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อส่งเสริมการเข้าถึงสิทธิของคนพิการ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสม ประกอบด้วย การวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญและการวิจัยเอกสาร การวิจัยเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถามคนพิการและผู้ดูแลคนพิการ และการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กิจกรรมร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่และการสนทนากลุ่ม โดยมีพื้นที่ศึกษา ได้แก่ เทศบาลตำบลเมืองศรีไค เทศบาลตำบลธาตุ เทศบาลตำบลคำขวาง และองค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์ใหญ่ จังหวัดอุบลราชธานี การเก็บข้อมูลดำเนินการโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 23 คน ได้แก่ คนพิการ ผู้ดูแลคนพิการ แกนนำคนพิการ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ผู้นำชุมชน ผู้บริหารและสมาชิกสภาท้องถิ่น หน่วยงานด้านสังคม และหน่วยงานฟื้นฟูคนพิการ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เนื้อหาและตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบแบบสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า 1) คนพิการส่วนใหญ่สามารถเข้าถึงบริการสาธารณสุขระดับปฐมภูมิได้ แต่ยังมีข้อจำกัดในการเข้าถึงหลายประการทั้งด้านการศึกษา ด้านอาชีพ และด้านสุขภาพ 2) กระบวนการความร่วมมือของชุมชนมีเครือข่ายสำคัญ ได้แก่ คนพิการ ผู้ดูแล ประชาชน ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยบริการสาธารณสุข ซึ่งร่วมกันส่งเสริมการเข้าถึงสิทธิของคนพิการ และ 3) การสร้างเครือข่ายเพื่อขับเคลื่อนการเข้าถึงสิทธิประโยชน์ของคนพิการมี 2 รูปแบบ คือ เครือข่ายความร่วมมือของหน่วยงานในพื้นที่ และเครือข่ายองค์กรคนพิการในรูปแบบ “ชมรมพัฒนาร่วมใจ 4 ตำบล เพื่อคนพิการและผู้ด้อยโอกาส” ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการประสานความร่วมมือและส่งเสริมการเข้าถึงสิทธิของคนพิการตามกฎหมาย