วารสารภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย

ไตรลักษณ์กับความรักและความทุกข์ในมหาเวสสันดรชาดกกัณฑ์มัทรี

ณัฐพงษ์ แก้วสีสด — 2026-06-20

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความทุกข์จากความรักของผ่านมิติของไตรลักษณ์ในมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี ผ่านกรอบแนวคิดความรัก ความทุกข์ และไตรลักษณ์ ในพระพุทธศาสนา การศึกษานี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาของตัวบทวรรณคดีสำนวนกรมศิลปากร พ.ศ. 2514 ผลการศึกษาพบว่า ความทุกข์ของพระเวสสันดรและพระนางมัทรีเป็นพลวัตการปะทะกันระหว่างความรักแบบตัณหากับกฎไตรลักษณ์ โดยเฉพาะหลัก “ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข” หรือการพลัดพรากจากของรัก ข้อค้นพบชี้ให้เห็นว่าความทุกข์ทำหน้าที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาทางจริยธรรม พระเวสสันดรทรงเผชิญความบีบคั้นจากความเป็นทุกข์ (ทุกขตา) และความไม่เที่ยง (อนิจจตา) ในการสละบุตร นำไปสู่การประยุกต์ใช้อุบายธรรมเบี่ยงเบนความโศกเศร้าของพระนางมัทรีให้เป็นความน้อยพระทัย เพื่อยกระดับจิตใจจากความยึดติดสู่ความรักแบบจาคะ ส่วนพระนางมัทรีสะท้อนสภาวะความไม่มีตัวตน (อนัตตตา) ผ่านการสูญเสียบทบาทความเป็นแม่และการควบคุมสิ่งรัก ท้ายที่สุดความทุกข์จากการพลัดพรากได้เปลี่ยนผ่านไปสู่การอนุโมทนาทานบารมี ซึ่งแสดงถึงการปล่อยวางอัตตาในระดับสูงสุด สะท้อนว่าในมิติพุทธศาสนา ความเมตตามีลำดับความสำคัญสูงกว่ารูปแบบปฏิบัติเคร่งครัด กัณฑ์มัทรีจึงเป็นเสมือนภาพจำลองของสัจธรรมที่ว่าความรักและความทุกข์นั้นเชื่อมโยงกันอย่างไม่อาจแยกขาด

ลักษณะการนำเสนอหลักพุทธธรรมในหนังสือสารคดีอิงธรรมะ ของพศิน อินทรวงค์

พระปลัดนนท์ บุญแพ — 2026-06-20

บทความวิจัยเรื่อง “ลักษณะการนำเสนอหลักพุทธธรรมในหนังสือสารคดีอิงธรรมะของพศิน อินทรวงค์” มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาเพื่อวิเคราะห์การนำเสนอหลักพุทธรรมในหนังสือสารคดีอิงธรรมะของพศิน อินทรวงค์ ผลการศึกษาพบว่า ลักษณะการนำเสนอหลักพุทธรรมมี 6 ลักษณะ คือ 1) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยการอธิบาย ซึ่งมีลักษณะการอธิบายคำศัพท์ทางพระพุทธศาสนาที่ยากต่อการเข้าใจ เช่น นิโรธสมาบัติ, ญาณทัศนะ เพื่อให้ง่ายต่อการเข้าใจ 2) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยการเปรียบเทียบ มีลักษณะการเปรียบเทียบสิ่งที่เป็นนามธรรมคือธรรมะกับรูปธรรมที่สามารถมองเห็นได้และสิ่งที่เป็นรูปธรรมกับรูปธรรมซึ่งสามารถเข้าใจได้ง่ายยิ่งขึ้น 3) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยผลการศึกษาหรือผลการทดลอง ทางวิทยาศาสตร์ในประเด็นเรื่องของจิตและสมาธิที่มีผลโดยตรงต่อสมองและสุขภาพภาพ 4) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยบทสนทนา โดยมีการสร้างตัวละครให้มีบทสนทนาปุจฉาวิสัชชนาเพื่ออธิบายพุทธธรรมทีละขั้นตอนจนสามารถเข้าใจได้ 5) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยพุทธประวัติ มีลักษณะการนำเสนอตัวอย่างบุคคลในพุทธกาลที่เคยได้ปฏิบัติข้อพุทธธรรมนั้น ๆ เพื่อให้เห็นเหตุและผลที่ตามมาดีอย่างไร 6) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยคำสอนหรือเรื่องราวของพระอริยสงฆ์ โดยมีการนำคำสอนเรื่องราวของพระอริยสงฆ์มายกตัวอย่างประกอบการอธิบายและตอบคำถามปริศนาธรรม สมองและสุขภาพ 4) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยบทสนทนา โดยมีการสร้างตัวละครให้มีบทสนทนาปุจฉาวิสัชชนาเพื่ออธิบายพุทธธรรมทีละขั้นตอนจนสามารถเข้าใจได้ 5) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยพุทธประวัติ มีลักษณะการนำเสนอตัวอย่างบุคคลในพุทธกาลที่เคยได้ปฏิบัติข้อพุทธธรรมนั้น ๆ เพื่อให้เห็นเหตุและผลที่ตามมาดีอย่างไร 6) การนำเสนอพุทธธรรมด้วยคำสอนหรือเรื่องราวของพระอริยสงฆ์ โดยมีการนำคำสอนเรื่องราวของพระอริยสงฆ์มายกตัวอย่างประกอบการอธิบายและตอบคำถามปริศนาธรรม

กลวิธีทางภาษาของผู้ดำเนินรายการ คุยกับอุ๋ย จากมุมมองวัจนปฏิบัติศาสตร์

สุมาลี พลขุนทรัพย์ — 2026-06-20

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีทางภาษาของผู้ดำเนินรายการ คุยกับอุ๋ย จากมุมมองวัจนปฏิบัติศาสตร์ เก็บข้อมูลจากคลิปรายการ คุยกับอุ๋ย จัดอยู่ในรูปแบบ Podcast ในช่อง YouTube ของอุ๋ย บุดด้าเบลส (Buddha Bless) ช่วงเวลาที่เผยแพร่ตั้งแต่วันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2565 จนถึงวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2567 จำนวน 155 ตอน ผลการศึกษาพบว่า กลวิธีทางภาษาของผู้ดำเนินรายการ คุยกับอุ๋ยช่วยให้บรรลุเป้าหมายในการสื่อสาร สอดคล้องกับลักษณะของรายการซึ่งเป็นการสัมภาษณ์บุคคลที่มีชื่อเสียงจากหลากหลายวงการและสาขาอาชีพ เพื่อส่งต่อแรงบันดาลใจและทำความเข้าใจเรื่องราวชีวิต โดยแบ่งเป็น 8 กลวิธี ได้แก่ 1. การใช้ทัศนภาวะ
ซึ่งประกอบด้วย 1.1 การใช้ทัศนภาวะแสดงความคิดเห็น 1.2 การใช้ทัศนภาวะแสดงความเชื่อมั่น 1.3 การใช้ทัศนภาวะแสดงเงื่อนไข 2. การให้รายละเอียด 3. การให้เหตุผล 4. การเสริมคำตอบ 5. การกล่าวซ้ำคู่สนทนา 6. การใช้อุปลักษณ์ 7. การใช้ประโยคที่มีเนื้อความให้เลือก 8. การใช้วัจนกรรม ซึ่งประกอบด้วย 8.1 วัจนกรรมการบอกเล่า 8.2 วัจนกรรมการถาม 8.3 วัจนกรรมการแนะนำ 8.4 วัจนกรรมการโต้แย้ง 8.5 วัจนกรรมการขอบคุณ 8.6 วัจนกรรมการขอโทษ
8.7 วัจนกรรมการชื่นชม 8.8 วัจนกรรมการสัญญา

ระบบคำเรียกญาติในภาษาไททรงดำ อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี

ฤทัยวรรณ ปานชา — 2026-06-20

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ลักษณะของคำเรียกญาติในภาษาไททรงดำและความหมายของคำเรียกญาติในภาษาไททรงดำ ด้วยวิธีวิเคราะห์องค์ประกอบรวมทั้งเพื่อศึกษาวัฒนธรรมที่สะท้อนจากระบบคำเรียกญาติในภาษาไททรงดำ ผู้วิจัยเก็บข้อมูลคำเรียกญาติในภาษาไททรงดำจากการสัมภาษณ์ผู้บอกภาษากลุ่มชาติพันธุ์ไททรงดำ บ้านหัวข่อย หมู่ที่ 1 ตำบลดอนมะเกลือ อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี จำนวน 6 คน เป็นเพศชาย 3 คน และเพศหญิง 3 คน อายุ 40 ขึ้นไป ผลการวิจัยพบว่าภาษาไททรงดำมีจำนวนคำเรียกญาติทั้งหมด จำนวน 39 คำ แบ่งเป็นคำเรียกญาติคำเดี่ยว 15 คำ และคำประสม 24 คำ โดยความหมายของคำเรียกญาติภาษาไททรงดำจำแนกออกจากกันด้วยมิติแห่งความแตกต่าง 7 ประการได้แก่รุ่นอายุ สายเลือด ฝ่ายพ่อหรือแม่ เพศ อายุ การแต่งงาน และฝ่ายสามีหรือภรรยา วัฒนธรรมที่สะท้อนจากระบบคำเรียกญาติในภาษาไททรงดำ มี 5 ประการ ได้แก่ การให้ความสำคัญกับระบบอาวุโส การเน้นญาติที่สัมพันธ์กันทางสายเลือด การนับญาติทั้งสองฝ่าย แต่ให้ความสำคัญกับญาติฝ่ายพ่อมากกว่า และการให้ความสำคัญกับญาติฝ่ายสามี

Queer Negotiations: Triadic Critical Discourse Analysis of Gender and Power in Thai Media Representations

Pushpraj Singh — 2026-06-20

Thailand’s dramatic surge in LGBTQ+ media visibility—from Boys’ Love dramas like 2gether: The Series to viral queer digital creators—has transformed public perceptions but also exposed the limits of market-driven representation. This study critically interrogates how gender and power are negotiated in Thai LGBTQ+ media, combining Butler’s performativity theory, Foucault’s analytics of discourse-power, and Thai queer theory to offer a uniquely layered analysis. Through a desk-based Critical Discourse Analysis of mainstream series, digital content, and fan discourse (2018–2025), the research reveals that increased visibility often coincides with persistent tokenism, commodification, and ongoing regulatory intervention by bodies such as the NBTC. Yet, the study also finds that Thai queer communities continually adapt, subvert, and localize global scripts—deploying meme culture, grassroots hashtags, and ritualized acts to carve out new spaces for resistance and belonging. This triadic approach demonstrates that LGBTQ+ representation in Thai media is not simply about inclusion or exclusion, but about ongoing, contested negotiations shaped by global theory, local history, and complex power structures. The research recommends context-sensitive, community-driven strategies for policy and media practice, positioning triadic CDA as essential for future scholarship on gender and power in non-Western media contexts.

พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา (เล่มที่ 5 - 10) : ลักษณะอักขรวิธีไทยและการใช้คำหลักในภาษาไทย

ศุภนิดา พวงทอง — 2026-06-20

บทความฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะอักขรวิธีไทยและการใช้คำหลักในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่มที่ 5 - 10 โดยวิเคราะห์จากเอกสารต้นฉบับในหอสมุดแห่งชาติที่ได้รับมาจากกรมเลขาธิการคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2482 ผลการศึกษาพบว่า 1) พยัญชนะ ปรากฏ 43 ตัว ไม่พบ ฮ 2) สระ ปรากฏ 28 ตัว 3) วรรณยุกต์ ปรากฏ 2 รูป ได้แก่ วรรณยุกต์เอก และวรรณยุกต์โท 4) ตัวเลข ปรากฏครบทั้ง 10 ตัวเลข และ 5) เครื่องหมาย ปรากฏการใช้ 2 รูปแบบ คือ เครื่องหมายแทนสระ และเครื่องหมายประกอบการเขียน ส่วนคำหลักในภาษาไทย ปรากฏ 1) คำนามสามัญ ประกอบด้วย คำนามสามัญเกี่ยวกับกลุ่มคน เวลา อาชีพหรือตำแหน่ง สิ่งของ สถานที่ และสัตว์ 2) คำนามวิสามัญ ประกอบด้วย คำนามวิสามัญบอกชื่อบุคคล ชื่อสถานที่ ชื่ออาวุธ และชื่อสัตว์ ส่วนคำกริยา ปรากฏใช้ทั้ง 3 ประเภท ได้แก่ 1) คำกริยาแสดงอาการ ประกอบด้วย คำกริยาอาการเคลื่อนที่ และคำกริยาอาการอยู่กับที่ 2) คำกริยาแสดงสภาพ ประกอบด้วย คำกริยาบอกนิสัย บอกค่าหรือปริมาณ บอกความเร็ว และบอกการเปรียบเทียบ 3) คำกริยาแสดงการประสบ ประกอบด้วย คำกริยาแสดงการรู้สึก และคำกริยาเกี่ยวกับประสาทสัมผัส ซึ่งการศึกษาในครั้งนี้จะนำไปสู่การเติมเต็มองค์ความรู้ด้านวิวัฒนาการอักขรวิธีไทยและการใช้คำในอดีตที่สะท้อนภาพเหตุการณ์ทางสังคมได้เป็นอย่างดี

มโนทัศน์ “บูลลี่” ของเหยื่อผ่านเรื่องเล่า: การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์

กรุณา กลจักร์วงค์ษา — 2026-06-20

เรื่องเล่าถือเป็นวาทกรรมประเภทหนึ่งที่ผู้เล่าจัดเรียงความหมายของเหตุการณ์ตามประสบการณ์ ความรู้สึกในมุมมองของตนเอง บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เรื่องเล่าของเหยื่อบูลลี่ตามแนวคิดของลาบอฟ (1972) และตีความมโนทัศน์ “บูลลี่” ในมุมมองเหยื่อ ตามแนวคิดการวิเคราะห์อุดมการณ์ของ แวนไดจน์ (1998) ข้อมูลที่ใช้ในการวิเคราะห์ประกอบด้วยเรื่องเล่าของเหยื่อการบูลลี่ โดยการคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงที่ผู้เล่าเป็นเหยื่อการบูลลี่เท่านั้น และเก็บข้อมูลตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2566 ถึง เดือนธันวาคม พ.ศ. 2567 ในเว็บไซต์พันทิป (www.pantip.com) จำนวน 400 ข้อความ ผลการศึกษาพบว่า เรื่องเล่าเหยื่อบูลลี่มีการเล่าเรื่องแบบไม่สมบูรณ์ร้อยละ 58.24 องค์ประกอบที่มักจะไม่ปรากฏคือการคลายปมปัญหาและการจบเรื่อง บ่งบอกถึงการบูลลี่ยังคงดำเนินต่อไป ผู้เล่าวางบทบาทของตนเองจากผู้ถูกกระทำเป็นผู้ยอมรับ สะท้อนมโนทัศน์การบูลลี่ 2 ประการ คือ ความ (ไม่) ปกติที่เหยื่อต้องเผชิญและบูลลี่ คือ ความแตกต่างจาบรรทัดฐานทางสังคม งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่า เหยื่อบูลลี่เสนอการอดทน การปรับตัว และการทำใจเป็นทางออก แสดงให้เห็นการแก้ปัญหาในระดับส่วนบุคคลและตอกย้ำอุดมการณ์บรรทัดฐานทางสังคมที่ผลิตซ้ำความไม่ปกติอย่างเป็นระบบ