การกำหนดลักษณะต้องห้ามของผู้มีสิทธิออกเสียงประชามติ: ศึกษากรณีการผู้ถูกคุมขังกับการออกเสียงประชามติเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ (Constitutional Referendum)
คำสำคัญ:
ผู้ต้องคุมขัง, ประชามติเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ, หลักความได้สัดส่วน, สัญญาประชาคมบทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาประเด็นเกี่ยวกับการกำหนดให้ผู้ถูกคุมขังอยู่โดยหมายของศาลหรือโดยคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายต้องเป็นผู้มีลักษณะต้องห้ามในการออกเสียงประชามติ โดยมุ่งเน้นที่การออกเสียงประชามติเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ (Constitutional Referendum) ซึ่งถือเป็นหนึ่งในประเด็นการออกเสียงที่มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากในประเทศที่ปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยย่อมถือว่ารัฐธรรมนูญเป็นสัญญาประชาคมและกระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญ รวมถึงการออกเสียงประชามติไม่ว่าจะเป็นการออกเสียงประชามติที่ผลให้เกิดการริเริ่มจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ หรือการออกเสียงประชามติที่มีผลเป็นการรับรองรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติม ก็ล้วนแล้วแต่ต้องการการมีส่วนร่วมของพลเมืองทุกภาคส่วนให้มากที่สุดทั้งสิ้น ในบทความนี้ ผู้เขียนได้เทียบมาตรการการจำกัดสิทธิของผู้ต้องขังในการออกเสียงประชามติในกรณีดังกล่าว กับผลข้างเคียงที่เกิดขึ้น (Side Effect) ว่าสอดคล้องกับหลักกฎหมายระหว่างประเทศที่กำหนดรับรองเรื่องสิทธิทางการเมือง และหลักการกำหนดข้อจำกัดสิทธิทางการเมือง ตลอดจนเทียบมาตรการดังกล่าวว่าสอดคล้องกับหลักความได้สัดส่วนหรือไม่ โดยใช้วิธีพิจารณาความสอดคล้องกับหลักความได้สัดส่วนในความหมายอย่างแคบที่นำเสนอโดย Martin Luteràn ซึ่งทำให้การพิจารณามีความเป็นภววิสัยมากยิ่งขึ้น
เอกสารอ้างอิง
วิทยานิพนธ์ภาษาไทย
ธงทอง นิพัทธรุจิ, การลิดรอนสิทธิทางการเมืองและโทษทางอาญา: ศึกษากรณีการเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 2552)
บทความในวารสารภาษาไทย
บุญส่ง น้อยโสภณ, ‘สิทธิเลือกตั้งของผู้ต้องขังกับหลักสิทธิมนุษยชน’ (2563) 22 วารสารศาลรัฐธรรมนูญ 146-164.
บทในหนังสือภาษาไทย
ชมพูนุท ตั้งถาวร, ‘การออกเสียงประชามติที่เกี่ยวข้องกับรัฐธรรมนูญ (Constitutional Referendum)’ ใน ณรงค์เดช สรุโฆษิต (บรรณาธิการ) รัฐ รัฐธรรมนูญ และสิทธิเสรีภาพ ทฤษฎีและปัญหาท้าทายในยุค 2021 (กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์เดือนตุลา, 2564)
หนังสือภาษาไทย
เกรียงไกร เจริญธนาวัฒน์, หลักพื้นฐานกฎหมายมหาชน (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2561)
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ, หลักกฎหมายระหว่างประเทศทั่วไปเกี่ยวกับสนธิสัญญาด้านสิทธิมนุษยชน กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง UN International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) (กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ, 2008)
ชมพูนุท ตั้งถาวร, การบวนการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญและการควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญในต่างประเทศ (กรุงเทพมหานคร: สถาบันพระปกเกล้า, 2556)
ชมพูนุท ตั้งถาวร, การออกแบบรัฐธรรมนูญ : กระบวนการยกร่างและแก้ไขเพิ่มเติม (กรุงเทพมหานคร: สถาบันพระปกเกล้า, 2565)
ฐากูร ศิริยุทธ์วัฒนา, กฎหมายรัฐธรรมนูญ : หลักพื้นฐานแห่งกฎหมายรัฐธรรมนูญและระบอบประชาธิปไตย (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2563)
ณัฐดนัย นาจันทร์, ข้อสังเกตต่อกระบวนการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ภายใต้ทฤษฎีว่าด้วยรัฐธรรมนูญนิยมและความขัดแย้งทางการเมืองของ Vivien Hart (เอกสารกำลังตีพิมพ์, 2568)
บรรเจิด สิงคเนติ, หลักกฎหมายมหาชน หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะ “เกณฑ์” จำกัดอำนาจรัฐ (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2564)
บวรศักดิ์ อุวรรณโณ, กฎหมายมหาชน เล่ม 1 : วิวัฒนาการทางปรัชญาและลักษณะของกฎหมายมหาชนยุคต่าง ๆ (กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2566)
หนังสือภาษาต่างประเทศ
International IDEA, Direct Democracy : The International IDEA Handbook (Stockholm: International IDEA, 2012)
William Godwin, An enquiry concerning political justice and its influence on general virtue of happiness (London: G.G.J., 1793)
Winluck Wahiu, A Practical Guide to Constitutional Building: An Introduction (Stockholm: IDEA, 2011)
บทในหนังสือภาษาต่างประเทศ
Grant Huscroft, Bradley W. Milley and Grégoire Webber, ‘Introduction’ in Grant Huscroft, Bradley W. Milley and Grégoire Webber (eds) Proportionality and the Rule of Law : Rights, Justification, Reasoning (New York: Cambridge University Press, 2014)
Martin Luteràn, ‘The lost meaning of proportionality’ in Grant Huscroft, Bradley W. Milley and Grégoire Webber (eds) Proportionality and the Rule of Law : Rights, Justification, Reasoning (New York: Cambridge University Press, 2014)
กฎหมายภาษาไทย
ประกาศสภาร่างรัฐธรรมนูญ เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการเผยแพร่ร่างรัฐธรรมนูญ และการออกเสียงประชามติ พุทธศักราช 2550 ข้อ 14
พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พุทธศักราช 2560 มาตรา 4
พระราชบัญญัติว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พุทธศักราช 2564 มาตรา 21
พระราชบัญญัติว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พุทธศักราช 2564 มาตรา 49
พระราชบัญญัติว่าด้วยการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พุทธศักราช 2559 มาตรา 26
มาตรา 176
มาตรา 256
มาตรา 90
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2492 มาตรา 174
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 มาตรา 214
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 มาตรา 165.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 166
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 256
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 26
หนังสือที่ ยธ 0702.1/1677 ลงวันที่ 17 มกราคม 2562 เรื่อง แนวทางการพิจารณากรณีผู้ต้องขังใช้สิทธิเลือกตั้ง
กฎหมายภาษาต่างประเทศ
Dudgeon v United Kingdom (1981) 4 EHRR 149 (ECHR)
Hirst v United Kingdom (No 2) App no 74025/01 (ECHR, 6 October 20)
ออนไลน์ภาษาไทย
Ilaw, ‘ฐานข้อมูลคดีเสรีภาพ’ (Ilaw, 2561) <https://www.ilaw.or.th/articles/case/23798> สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2568
Ilaw, ‘รายงานการตั้งข้อหาทางการเมืองหลังรัฐประหาร 2557’ (Ilaw, 2020) <https://www.ilaw.or.th/articles/9667> สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2568
The Matter, ‘9 การชุมนุมที่มีการจับกุมประชาชนในปี 64 : ใช้ปฏิบัติการอะไรมีคนถูกจับกี่คนบ้าง ?’ (The Matter, 2021) <https://thematter.co/quick-bite/arrested-in-mob/139312> สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2568
กรมองค์การระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ, ‘ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน – Universal Declaration of Human Rights’ (กระทรวงการต่างประเทศ, 2560) <https://humanrights.mfa.go.th/human-rights/core-international-human-rights-instruments/declaration/> สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2568
ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน, ‘เปิดสถิติ-แนวโน้มประกันตัวผู้ต้องขังทางการเมืองครึ่งปี 2568: ไม่มีผู้ได้สิทธิประกันตัว แถมมีคนเข้าเรือนจำเพิ่มเกือบทุกเดือน’ (ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน, 2568) <https://tlhr2014.com/archives/77363> สืบค้นเมื่อ 16 สิงหาคม 2568
ออนไลน์ภาษาต่างประเทศ
European Commission for Democracy Through Law, ‘Revised Guidelines on the Holding of Referendums’ (Council of Europe, 2020) <https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2020)031-e> accessed 15 August 2025
Office of the High Commissioner for Human Rights, ‘CCPR General Comment No. 25: Article 25 (Participation in Public Affairs and the Right to Vote) The Right to Participate in Public Affairs, Voting Rights and the Right of Equal Access to Public Service’ (UNHCR, 1996) <https://www.refworld.org/legal/general/hrc/1996/en/28176> accessed 20 August 2025
Office of the High Commissioner for Human Rights, ‘CCPR General Comment No. 25: Article 25 (Participation in Public Affairs and the Right to Vote) The Right to Participate in Public Affairs, Voting Rights and the Right of Equal Access to Public Service’ (UNHCR, 1996) <https://www.refworld.org/legal/general/hrc/1996/en/28176> accessed 20 August 2025
Statistic Iceland, ‘Referendum 20 October 2012’ (Statistics Iceland, 2013) <https://statice.is/publications/news-archive/elections/referendum-20-october-2012/> accessed 15 August 2025
United Nations Human Rights Office of High Commissioner, ‘International Covenant on Civil and Political Rights’ (UN Human Rights Office of High Commissioner, 1996) <https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights> accessed 15 August 2025
United Nations Human Rights Office of High Commissioner, ‘International Covenant on Civil and Political Rights’ (UN Human Rights Office of High Commissioner, 1996) <https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights> accessed 15 August 2025
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 ชมพูนุท ตั้งถาวร

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่เสนอเพื่อพิจารณาการตีพิมพ์ต้องไม่มีลักษณะคัดลอกผลงานวิชาการและต้องไม่มีเนื้อหาที่ละเมิดลิขสิทธิ์