พระคิลานุปัฏฐาก : พระสงฆ์ไทยกับการดูแลสุขภาวะองค์รวม - อภิชโย (คงเกษม) พระครูธรรมธรอภิชัย (วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 2026)
บทความวิชาการนี้มุ่งเน้นศึกษา พระคิลานุปัฏฐาก: พระสงฆ์ไทยกับการดูแลสุขภาวะองค์รวม จากการศึกษาจากแนวคิด หนังสือ ตำรา และจากการสังเคราะห์ วิเคราะห์จากผู้แต่งพบว่า 1. พระคิลานุปัฏฐาก คือ พระสงฆ์ที่ทำหน้าที่ดูแลพระภิกษุอาพาธภายในวัดเป็นการช่วยเหลือเกื้อคุณในหมู่สงฆ์ ซึ่งได้รับการพิจารณายอมรับจากหน่วยงานภาครัฐให้มีการตรวจสุขภาพพระสงฆ์และรณรงค์ในเรื่องของการทานอาหาร รวมถึงการใช้สิทธิ์ในการรักษาโรคต่าง ๆ เป็นแนวโน้มที่ดีที่จะทำให้คณะสงฆ์มีทักษะ และการดูแลในวงการพระสงฆ์ได้อย่างดีการทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐนั้นจะทำให้พระภิกษุผู้ได้รับมอบหมายได้มีทัศนคติที่เป็นเชิงบวกในการทำงาน 2. พระภิกษุอาพาธ ในอดีตได้รับการดูแลโดยพระสงฆ์กันเอง มีแพทย์ที่ใช้ความสามารถ ช่วยดูแล และถ่ายทอดความรู้ในการรักษาพยาบาลให้ตนเองทั้งในอาการเบื้องต้น จนถึงอาการหนักในระยะสุดท้าย การรักษาใช้ทั้งองค์ความรู้ที่สั่งสมกันมา การใช้ยาสมุนไพร เพื่อรักษาตามอาการ การดูแล กันเองตามพระธรรมวินัยเป็นสิ่งที่พระสงฆ์ต้องปฏิบัติตาม ปัจจุบันภาครัฐและคณะสงฆ์ ให้การดูแล พระภิกษุที่อาพาธโดยการจัดตั้งโรงพยาบาลสงฆ์เพื่อรองรับการรักษา ส่วนภูมิภาคอาจประสบปัญหาการ เข้าถึงสิทธิการรักษา ประสบปัญหาค่าใช้จ่ายทุนทรัพย์ค่าคนดูแล การเดินทางขาดที่พึ่งพา พระสงฆ์จึงควร ใส่ใจดูแลกันตามพระธรรมวินัยที่พระพุทธองค์บัญญัติไว้ดีแล้ว และเป็นการบำรุงดูแลพระพุทธศาสนาต่อไป