พระวิปัสสนาจารย์กับบทบาทผู้นำในการสอนพระกัมมัฏฐานในไทย - ธมฺมสโร (ผลาเลิศ) , พระสมุห์ธณัฐพล (วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 2023)
พระวิปัสสนาจารย์ หมายถึง อาจารย์ผู้แนะนำคำสอนในเรื่องของกรรมฐานที่ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก มีการนำมหาสติปัฏฐาน 4 (กาย เวทนา จิต ธรรม) มาใช้เป็นหลักในการสอน และพระวิปัสสนาจารย์มีบทบาทดังนี้ 1) บทบาทพระวิปัสสนาจารย์ในฐานะเป็นผู้ให้คำปรึกษา 2)บทบาทพระวิปัสสนาจารย์ในฐานะเป็นผู้พัฒนาตนเอง และการพัฒนาศักยภาพของพระวิปัสสนาจารย์เชื่อมโยงกับการจัดการพัฒนาศักยภาพตนให้ยกระดับเพื่อสอนบุคคลอื่นและนำทางไปสู่ความเป็นพระวิปัสสนาจารย์ที่พึงประสงค์ จำเป็นต้องคุณลักษณะตามปาปณิกธรรม 3 ได้แก่ 1)จักขุมา มีตาดี หรือ วิสัยทัศน์ดี พระวิปัสสนาจารย์ จำเป็นต้องประกอบด้วยคุณลักษณะที่พึงประสงค์กล่าวคือมีตาดี คือ มีความรู้ที่ดี มีคุณธรรมที่พึงประสงค์และประกอบด้วยความเป็นผู้นำในเรื่องของการนำหลักธรรมของพระพุทธเจ้ามาอธิบาย 2) วิธูโร เข้าใจผู้คนที่เข้ามาศึกษาและเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการสอนกัมมัฏฐาน พระวิปัสสนาจารย์จำเป็นต้องมองการณ์ไกลถึงอุดมการณ์ของการเผยแผ่ธรรมปฏิบัติที่พระพุทธเจ้าได้วางนโยบายไว้ 3) นิสสยสัมปันโน มีอัธยาศัยที่ดี รู้เขารู้เรา พระวิปัสสนาจารย์ วิเคราะห์อัธยาศัยของผู้ฟังหรือลูกศิษย์ให้ออกและสอดแทรกธรรมะไปตามหลักของการปฏิบัติ