รูปแบบการดำเนินงานการควบคุมและป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดมหาสารคาม
คำสำคัญ:
ควบคุม, ควบคุม, ป้องกัน, พยาธิใบไม้ตับบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action research) นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลรูปแบบการดำเนินงานการควบคุมและป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดมหาสารคาม ระยะเวลาวิจัย เดือน พฤศจิกายน 2566–ธันวาคม 2567 ผู้ร่วมวิจัยเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ประกอบด้วย ผู้บริหารในสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม ผู้อำนวยการโรงพยาบาลชุมชน สาธารณสุขอำเภอทุกแห่ง คณะกรรมการแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดมหาสารคาม ผู้รับผิดชอบงานพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี โรงพยาบาลชุมชน สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ตัวแทนสถานศึกษา ตัวแทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมจำนวน 85 คน วิเคราะห์ข้อมูลข้อมูลเชิงปริมาณโดยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ จำนวน ร้อยละ ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้วิธีวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบการดำเนินงานการควบคุมและป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดมหาสารคาม ประกอบด้วย 1. การผลักดันเชิงนโยบาย (Policy) โดยกำหนดเป็นตัวชี้วัดการประเมินผลการปฏิบัติราชการ(KPIs) ระดับอำเภอ 2. บูรณาการการทำงานผ่านกลไกการดำเนินงานคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) 3. การสร้างทีมพื้นที่เพื่อนำมาตรการต่างๆสู่การปฏิบัติการ 4. การจัดทำแผนปฏิบัติการและนำสู่การปฏิบัติในแต่ละพื้นที่ 5. การแลกเปลี่ยนเรียนรู้การขับเคลื่อนการดำเนินงาน 6. นิเทศ กำกับติดตามการดำเนินงานจากการวิเคราะห์ข้อมูลทุกไตรมาส และจากการประเมินผลการปฏิบัติราชการ(KPIs) ระดับอำเภอ ปีละ 2 ครั้ง จากการดำเนินงานส่งผลให้ เกิดการกำหนดเป้าหมายและมาตรการร่วมกัน เกิดแผนงาน/โครงการที่สอดคล้องกับสภาพปัญหาโดยภาคีเครือข่าย มีระบบการการรักษา ส่งต่อ การติดตามนิเทศกำกับที่ชัดเจน ส่งผลให้ อัตราความชุกโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดมหาสารคาม ลดลงจากปี 2566 จากความชุกร้อยละ 5.90 เหลือ 1.90
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แผนยุทธศาสตร์ทศวรรษกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ปี พ.ศ. 2559 - 2568. กรุงเทพฯ: สำนักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์กรสงเคราะห์ทหารผ่านศึกในพระบรมราชูปถัมภ์; 2559.
กลุ่มงานวิจัย สถาบันมะเร็งแห่งชาติ. ความสำคัญของพยาธิใบไม้ตับและปัญหามะเร็งท่อน้ำดีในประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: สถาบันมะเร็งแห่งชาติ; (ออนไลน์). (ม.ป.ป.). https://www.nci.go.th/en/research/researhdivision/research_Opisthorchis.html
กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางทางการดำเนินงานโครงการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จขึ้นครองราชย์ครบ 70 ปี ใน พุทธศักราช 2559 พร้อมทั้งสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถจะทรงเจริญพระชนมพรรษา 84 พรรษา ตามยุทธศาสตร์ ทศวรรษการกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีปี 2559-2568. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2559.
Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ. “ชลน่าน เร่งคัดกรองกลุ่มเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี ภาพรวม 30 จว. เสี่ยงสูง. (ออนไลน์). 2567. แหล่งข้อมูลจาก : https://www.hfocus.org/content/ 2024/02/29789
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม. การตรวจราชการและนิเทศงานกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ 2567. กลุ่มงานพัฒนายุทธศาสตร์สาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดมหาสารคาม; 2567.
ปรีชา สุวังบุตร. การประเมินผลเชิงนโยบายแผนยุทธศาสตร์ทศวรรษกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี : แง่มุมการสนับสนุนวิชาการการฝึกอบรมศัลยแพทย์ในการรักษาผู้ป่วยมะเร็ง ตับและท่อน้ำดีด้วยการผ่าตัด. กลุ่มงานพัฒนานโยบายและยุทธศาสตร์ ภารกิจด้านการพัฒนาระบบสุขภาพสถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์; 2566.
วราพร สุดบุญมา และ วิลาวัณย์ ชมนิรัตน์. การมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ 2564; 39(3): 81-90.
สรญา แก้วพิทูลย์. การประยุกต์ใช้ทฤษฎีความสามารถของตนเองร่วมกับแรงสนับสนุนทางสังคมเพื่อเสริมสร้างพฤติกรรมการป้องกันและควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับของประชากรกลุ่มเสี่ยงในจังหวัดสุรินทร์. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช); 2559.
