การพัฒนาแนวทางการคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซี โดยการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลบุ่งคล้า อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ
คำสำคัญ:
การคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซี, การมีส่วนร่วม, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน, วงจร PDCAบทคัดย่อ
การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory action research: PAR) โดยใช้กระบวนการ PDCA (Plan-Do-Check-Action) เพื่อพัฒนาแนวทางการคัดกรองไวรัสตับอักเสบบี และ ซี โดยการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลบุ่งคล้า อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ การดำเนินงานประกอบด้วยการศึกษาข้อมูลเอกสาร การสนทนากลุ่มย่อยกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพ
ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบใช้วงจรการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการดำเนินงาน มี 4 กระบวนการ 8 ขั้นตอน ดังนี้ (1.) กระบวนการวางแผน (Plan) ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 (P1) ประชุมร่วมกับผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ขั้นตอนที่ 2 (P2) ศึกษาเอกสารและวิเคราะห์ข้อมูล ขั้นตอนที่ 3 (P3) จัดทำแผนการปฏิบัติการ (2.) กระบวนการปฏิบัติ (Do) มี 2 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนที่ 4 (D1) ตัดสินใจใช้แนวทางการคัดกรอง ขั้นตอนที่ 5 (D2) จัดอบรมพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (3.) กระบวนการตรวจสอบ (Check) มี 2 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนที่ 6 (C1) ประเมินศักยภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ขั้นตอนที่ 7 (C2) ทบทวนการดำเนินงาน และ (4.) กระบวนการดำเนินการ (Action) มี 1 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนที่ 8 (A1) ปรับปรุงและพัฒนาผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านมีส่วนร่วมทุกกระบวนการ สรุปได้ว่าโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบุ่งคล้ามีการดำเนินงานตามเกณฑ์มาตรฐานของกระทรวงสาธารณสุข แต่ยังมีข้อจำกัดด้านจำนวนชุดตรวจ ระยะเวลาในการดำเนินงาน และความไม่สมบูรณ์ของระบบบันทึกข้อมูล ส่งผลต่อประสิทธิภาพและความครอบคลุมในการคัดกรองประชากรกลุ่มเป้าหมาย แนวทางการพัฒนาที่ได้จากการวิจัย ได้แก่ การสนับสนุนการจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติม การส่งเสริมบทบาทของผู้นำชุมชนในการประชาสัมพันธ์ การเพิ่มความเข้มแข็งของภาคีเครือข่ายในระดับพื้นที่ และการขยายรูปแบบการคัดกรองเชิงรุกควบคู่กับเชิงรับ เพื่อเพิ่มอัตราการเข้าถึงบริการและลดการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสในประชากรกลุ่มเสี่ยงอย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
ศูนย์ประสานงานโรคตับอักเสบจากไวรัส กรมควบคุมโรค. แนวทางการดําเนินงานตรวจคัดกรองโรคติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี และ ซี ในประชากรกลุ่มเป้าหมายที่มีความเสี่ยง เพื่อส่งต่อเข้าสู่ระบบการรักษา สำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศ [อินเตอร์เน็ต]. 2565. [สืบค้นเมื่อ 10 ตุลาคม 2567]. เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1401120230315090152.pdf
ศูนย์ประสานงานโรคตับอักเสบจากไวรัส กรมควบคุมโรค. ยุทธศาสตร์กำจัดโรคไวรัสตับอักเสบ พ.ศ. 2565 - 2573. กรุงเทพฯ: บริษัท เอส.บี.เค การพิมพ์ จำกัด; 2565.
Deming in Mycoted. Plan Do Check Act (PDCA) [Internet]. 2004. [cited 2024 Nov 9]. Available from:http://www.mycoted.com/creativity/techniques/pdca.php
ณัฏฐ์ณพัชร์ อ่อนตาม. เทคนิคการบริหารงานแบบ PDCA (Deming Cycle). วารสารสมาคมพัฒนาวิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย. 2562; 1(3):39-46.
สุมาลี เชื้อพันธ์. การพัฒนาระบบการดูแลเพื่อป้องกันการเกิดแผลที่เท้าในผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน. วารสารการปฏิบัติการพยาบาลและการผดุงครรภ์ไทย. 2559; 3(1):28-39.
พิสมัย สุระกาญจน์. รายงานการดำเนินงานโครงการ : เข้าถึงบริการเร็ว รู้สถานะเร็ว ป้องกันและรักษาเร็วปลอดภัยจากไวรัสตับอักเสบบีและซีห่างไกลมะเร็งตับ [อินเตอร์เน็ต]. 2563. [สืบค้นเมื่อ 10 ตุลาคม 2567]. เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1109220210217100908.pdf
นายแพทย์ชาญชัย จันทร์วรชัยกุล และคณะ. แนวทางการตรวจคัดกรองและรักษาโรคไวรัสตับอักเสบบีและซี สำหรับแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป [อินเตอร์เน็ต]. 2567. [สืบค้นเมื่อ 12 มีนาคม 2568]. เข้าถึงจาก: https://phdb.moph.go.th/main/upload/ebook/web/20240814140341/
พนารัตน์ เพียงปราชญ์. ผลสัมฤทธิ์ในการรักษาไวรัสตับอักเสบซี ด้วยรูปแบบการจัดบริการวินิจฉัยรักษาผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซีด้วยวิธี Test and Treat ในโรงพยาบาลชัยภูมิ. ชัยภูมิเวชสาร. 2567; 44(2):13-26.
กรมควบคุมโรค. แนวคิดการรณรงค์วันตับอักเสบโลก ประจำปี 2565 “Hepatitis B & C can’t wait: โรคไวรัสตับอักเสบ บี และ ซี ตรวจเร็ว รักษาเร็ว รอไม่ได้” [อินเตอร์เน็ต]. 2565. [สืบค้นเมื่อ 15 มีนาคม 2568]. เข้าถึงจาก: https://url.in.th/PfztY
สุชาญวัชร สมสอน. การคัดกรองไวรัสตับอักเสบ บี และซี ในประชาชนกลุ่มเสี่ยงเชิงรุกในชุมชนพื้นที่ จังหวัดลพบุรี ปีงบประมาณ 2567. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสู่ชุมชน. 2568; 3(2):40-52.
เทวิกา นิลวงษ์. การพัฒนากระบวนการตรวจคัดกรองพัฒนาการเด็กปฐมวัยโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโยธะกา. วารสารสหวิชาการเพื่อสุขภาพ. 2566; 5(2):25-34.
วรรณา วัดโคกสูง. รูปแบบการให้บริการดูแลสุขภาพช่องปากของผู้ป่วยที่มีภาวะพึ่งพิง โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน จังหวัดชัยภูมิ. วารสารทันตาภิบาล. 2566; 34(2):122-132.
