การพัฒนารูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านท่าเมือง อำเภอดอนมดแดง จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
การพัฒนารูปแบบ, การป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก, การมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ต.บ้านท่าเมือง อ.ดอนมดแดง เก็บข้อมูลด้วยการวิเคราะห์บริบท การสนทนากลุ่ม แบบสอบถาม และแบบประเมินค่าดัชนีความชุกลูกน้ำยุงลายจากกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้เกี่ยวข้อง 20 คนในการพัฒนารูปแบบ และประชาชนกับภาคีเครือข่าย 25 คนสำหรับการประเมินผล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบทีแบบจับคู่ และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการพัฒนารูปแบบประกอบด้วย การจัดการประสบการณ์อย่างเป็นระบบ การวิเคราะห์แบบมีส่วนร่วม การสะท้อนกลับและเลือกปฏิบัติ การดำเนินการและประเมินผล และการเรียนรู้อย่างเป็นระบบ ซึ่งรูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 7 กิจกรรม ได้แก่ การค้นหาและประเมินปัจจัยเสี่ยง การจัดทำแผนงานแบบมีส่วนร่วม การพัฒนาศักยภาพเครือข่าย การเสริมสร้างความรอบรู้แก่ชุมชน การรณรงค์ป้องกัน การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย และการสร้างระบบการสื่อสาร/ติดตามประเมินผล หลังใช้รูปแบบ พบว่าความรู้ การมีส่วนร่วม และพฤติกรรมการป้องกันดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.001) และค่าดัชนีลูกน้ำยุงลายลดลง (HI=1.74, CI=4.26)
เอกสารอ้างอิง
Pourzangiabadi, M., Najafi, H., Fallah, A., Goudarzi, A., & Pouladi, I. (2025). Dengue virus: Etiology, epidemiology, pathobiology, and developments in diagnosis and control - A comprehensive review. Infection, Genetics and Evolution, 127, 105710. https://doi.org/10.1016/j.meegid.2024.105710
กรมควบคุมโรค. (2566). สถานการณ์โรคไข้เลือดออก ประจำสัปดาห์การระบาดที่ 23 พ.ศ. 2566 (ข้อมูล ณ 1 มกราคม 2566–14 มิถุนายน 2566). กระทรวงสาธารณสุข.
สุรัตน์ ตันศิริ, ฉัตรชัย ชมพู, และวรพล หนูแก้ว. (2561). สถานการณ์ปัญหาโรคไข้เลือดออก อำเภอบ้านบึง จังหวัดชลบุรี. บูรพาเวชสาร, 5(1), 1-12.
อารี พุ่มประไวทย์. (2562). ผลการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันโรคไข้เลือดออกในระดับหมู่บ้าน. วารสารสุขภาพกับการจัดการสุขภาพ, 5(1), 43-52.
นอรีนี ตะหวา, ปวิตร ชัยวิสิทธิ์. (2563). การพัฒนารูปแบบส่งเสริมศักยภาพการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกแบบมีส่วนร่วมของชุมชนเขตตำบลเคร็ง อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช. ใน การประชุมหาดใหญ่วิชาการระดับชาติและนานาชาติครั้งที่ 10 (หน้า 1612-1627). มหาวิทยาลัยหาดใหญ่.
ณัฐยา สุนัต, สมคิด จูหว้า, พรนภา หอมสินธุ์, รัชนี สรรเสริญ. (2563). ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกของประชาชนในอำเภอเกาะช้าง จังหวัดตราด. วารสารสาธารณสุขมหาวิทยาลัยบูรพา, 16(2), 53-67.
วิทยา ศรแก้ว. (2563). พฤติกรรมการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกของประชาชนอำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 3(2), 13-26.
สฤษดิ์เดช เจริญไชย, วิชัย สุขภาคกิจ, มาสริน ศุกลปักษ์. (2563). การพัฒนารูปแบบกิจกรรมการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกแบบบูรณาการในพื้นที่เสี่ยงสูงเขต อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 29(3), 517-527.
ดาว เวียงคำ, จุฑามาศ ผลมาก, พยาม การดี, ศิริรัตน์ โกศัลย์วัฒน์, นวิยา กันทะมูล, สำเริง พรหมมงคล. (2560). ผลของโปรแกรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกต่อความรู้ ทัศนคติ และการปฏิบัติของแกนนำชุมชน อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 35(1), 207-214.
ประเสริฐ ไหลหาโคตร. (2559). การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกในหมู่บ้านโดยทีม SRRT ระดับตำบล บ้านหนองหญ้าปล้อง ตำบลบ่อใหญ่ อำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม, 13(3), 43-50.
