รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเหล่าแดง อำเภอดอนมดแดง จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
การจัดการขยะมูลฝอย, การมีส่วนร่วมของชุมชน, วิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม, โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล, รูปแบบ 6P PLUSบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์การจัดการขยะมูลฝอยระดับครัวเรือนและชุมชน 2) ศึกษาพฤติกรรมและการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะมูลฝอย และ 3) พัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) ระหว่างธันวาคม 2566-2567 โดยเก็บข้อมูลจากแบบสอบถาม การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม การสังเกต และแบบบันทึกขยะครัวเรือน กลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงประกอบด้วยตัวแทนครัวเรือน 274 คน และผู้เกี่ยวข้อง 15 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและสถิติพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า ครัวเรือนส่วนใหญ่ขาดระบบคัดแยกขยะและบริการเก็บขยะจากท้องถิ่น แต่ประชาชนจัดการขยะด้วยตนเองผ่านการฝัง เผา และทิ้งในหลุมสาธารณะ การมีส่วนร่วมของประชาชนโดยรวมอยู่ในระดับมาก (M = 3.92, SD = 0.14) โดยเฉพาะด้านการปฏิบัติ (M = 4.05, SD = 0.13) แต่การตัดสินใจต่ำกว่า (M = 3.79, SD = 0.40) พฤติกรรมการจัดการขยะโดยรวมอยู่ระดับปานกลาง (M = 2.33, SD = 0.36) มีจุดแข็งด้านการกำจัด (M = 2.50, SD = 0.35) และการลดการเกิดขยะ (M = 2.38, SD = 0.37) แต่อ่อนด้านการนำกลับมาใช้ (M = 2.13, SD = 0.42) และการคัดแยกขยะ (M = 2.33, SD = 0.38) จากการติดตามขยะ 60 ครัวเรือนเป็นเวลา 5 วัน พบขยะทั่วไป (M = 81.52 SD =6.65) และขยะอินทรีย์ (M =35.62 SD =5.18) ปริมาณขยะเฉลี่ย 0.68 กก./คน/วัน (SD =0.14) การวิจัยพัฒนารูปแบบ "6P PLUS ชุมชนเหล่าแดงร่วมใจ" ประกอบด้วย Policy (นโยบาย) Participation (การมีส่วนร่วม) Promotion (การส่งเสริม) Profit (คุณค่าจากขยะ) Protection (อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม) และ Partnership (ความร่วมมือ) ผ่านการทำงานร่วมกันและสร้างแรงจูงใจเศรษฐกิจและจิตสำนึก
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 13 (ชลบุรี). บรรจุภัณฑ์ กับปัญหาสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต]. ชลบุรี: สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 13; 2562 [อ้างเมื่อ 28 มิถุนายน 2568]. สืบค้นได้จาก: https://epo13.pcd.go.th/th/news/detail/50965
กรมควบคุมมลพิษ. รายงานสถานการณ์ขยะมูลฝอยของประเทศไทย ประจำปี 2565. กรุงเทพฯ: กรมควบคุมมลพิษ; 2566.
Zhiyong H, et al. Characteristics and management modes of domestic waste in rural areas of developing countries: A case study of China. Environmental Science and Pollution Research. 2019;26(9):8485-8501. doi: 10.1007/s11356-019-04220-0
ศูนย์วิจัยและจัดการคุณภาพอากาศมหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ผลกระทบของขยะมูลฝอยต่อสุขภาพอนามัยและสิ่งแวดล้อม. เชียงใหม่: ศูนย์วิจัยและจัดการคุณภาพอากาศมหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2554.
กัญญ์ณณัฎฐ์ วชิรหัตถพงศ์. การมีส่วนร่วมจัดการขยะมูลฝอยของคนในชุมชนเขตชุมชนเทศบาลเมืองบ้านบึง จังหวัดชลบุรี [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา; 2560.
นฤนาท ยืนยง, พิชชานาธ เงินดีเจริญ. การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะมูลฝอยของตำบลสำพะเนียง อำเภอโนนแดง จังหวัดนครราชสีมา. วารสารวิชาการและวิจัยมหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. 2565;12(2):279-297.
พระวสุพล วชิรปิโย. รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย; 2564.
กรมควบคุมมลพิษ. สถานการณ์คุณภาพสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย ปี 2563. กรุงเทพฯ: กรมควบคุมมลพิษ; 2564.
ภิศักดิ์ กัลยาณมิตร, วชิรวัชร งามละม่อม. แนวทางการพัฒนาการจัดการขยะมูลฝอยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์. 2561;5(1):12-26.
Kemmis S, McTaggart R, Nixon R. The action research planner: Doing critical participatory action research. Singapore: Springer; 2014.
Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement. 1970;30(3):607-610.
Best JW. Research in science education. 3rd ed. New Jersey: Prentice-Hall; 1977.
บุญใจ ศรีสถิตนรากูร. (2553). ระเบียบวิธีวิจัยทางการพยาบาล(พิมพ์ครั้งที่ 5). ยูแอนด์ไอ อินเตอร์มีเดีย
Erlingsson C, Brysiewicz P. A hands-on guide to doing content analysis. African Journal of Emergency Medicine. 2017;7(3):93-99. doi: 10.1016/j.afjem.2017.08.001
นภนต์สันต์ ร่อนทองชัย. การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะมูลฝอย: กรณีศึกษาเทศบาลเมืองประจวบคีรีขันธ์ [การค้นคว้าอิสระระดับมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2561.
อัญญา ปลดเปลื้อง, ศิรเมศร์ โภโค, วิราวรรณ คล้ายหิรัญ. รูปแบบการจัดการขยะตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง: การศึกษาแบบเรื่องเล่า. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์. 2563;8(9):161-179.
พระครูใบฎีกาสมชาย ฐานวโร, ไพรัตน์ ฉิมหาด, เดโช แขน้ำแก้ว. แนวทางการจัดการขยะมูลฝอยในครัวเรือน. วารสารวิชาการสังคมมนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช. 2564:80-96.
ยุวัลดา ชูรักษ์. ความสำเร็จของการจัดการขยะในชุมชน. วารสารพัฒนาชุมชน. 2560;15(2):45-60.
กนลา กอบวิทยา. ผลของการจัดการขยะมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนเทศบาลตำบลบ้านนา อำเภอบ้านนาเดิม จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารราชภัฏสุราษฎร์ธานี. 2562;5(2):233-248.
ศูนย์วิจัยและฝึกอบรมด้านสิ่งแวดล้อม. รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง โครงการวิจัยแนวทางในการจัดการขยะและของเสียอันตรายในอุทยานแห่งชาติโดยกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR). กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม; 2561.
เศรษฐวุฒิ เกียรติวิชากูล. รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยของประชาชนในจังหวัดมหาสารคาม. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม. 2564:114-120.
