การพัฒนารูปแบบการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน CBTx “ชุมชนล้อมรักษ์” อำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์
คำสำคัญ:
การบาบัดฟื้นฟูโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง, ผู้ป่วยยาเสพติด, การมีส่วนร่วมของชุมชนบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบ CBTx ที่เหมาะสมกับบริบทอำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์ ใช้การวิจัยและพัฒนา (R&D) ด้วยระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากการสนทนากลุ่ม สัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกต และเอกสารที่เกี่ยวข้อง กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยแกนนำชุมชน ภาคีเครือข่าย ผู้ป่วยยาเสพติด และญาติ รวม 45 คน ดำเนินการตามกรอบ Action Research และตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยการตรวจสอบสามเส้า
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบ CBTx “ชุมชนล้อมรักษ์” มี 4 ขั้นตอน คือ 1) การสร้างการรับรู้และประชาคม 2) การจัดตั้งคณะทำงานและบูรณาการหลายภาคส่วน 3) การจัดกิจกรรมบำบัด เช่น ดนตรีบำบัด กีฬาบำบัด ฝึกอาชีพ และกิจกรรมเสริมสร้างคุณค่าชีวิต 4) การติดตามและประเมินผลต่อเนื่อง ผลลัพธ์แสดงให้เห็นว่าผู้ป่วย 12 ใน 15 คน (ร้อยละ 80) ลด ละ เลิกการเสพได้ต่อเนื่อง และร้อยละ 86.7 มีสุขภาพกายและจิตดีขึ้น ครอบครัวและชุมชนให้การยอมรับและสนับสนุน ส่งผลให้ผู้ป่วยกลับคืนสู่สังคมได้อย่างมีคุณค่า ระดับการมีส่วนร่วมของชุมชนเพิ่มขึ้นจากค่าเฉลี่ย 3.35 เป็น 4.20 (p<0.001) โดยเฉพาะด้าน “ร่วมคิด” และ “ร่วมรับผลประโยชน์” ขณะเดียวกันคดียาเสพติดในพื้นที่ลดลงร้อยละ 25
เอกสารอ้างอิง
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC).(2020). World Drug Report 2020. Vienna: UNODC.
Office of the Narcotics Control Board (ONCB).(2020). Substances Users Population in Thailand 2019. Bangkok: ONCB.
World Health Organization.(2024). Alcohol – Key facts [Internet]. 2024 Jun 28. Available from: WHO website.
World Health Organization.(2018). Global status report on alcohol and health 2018. Geneva: World Health Organization.
สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด.(2563). รายงานสถานการณ์ปัญหายาเสพติด พ.ศ. 2563. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด.
สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี.(2564). คู่มือแนวทางการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน (CBTx). กรุงเทพฯ: บริษัท ออนป้า จำกัด.
กรมสุขภาพจิต.(2566). คู่มือแนวทางการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน (CBTx). กรุงเทพฯ.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด.(2565). แนวทางการดำเนินงานการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดระดับพื้นที่ (CBTx). เอกสารวิชาการ.
World Health Organization; United Nations Office on Drugs and Crime. International standards for the treatment of drug use disorders: revised edition incorporating results of field-testing. Geneva: WHO; Vienna: UNODC.
นุชรีย์ ทองเจิม.(2564). การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน.
ศรีสุดา ลุนพุฒิ.(2566). การบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้สารเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง: กรณีศึกษาจังหวัดขอนแก่น.
ณฐพร ผลงาม.(2567). การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน จังหวัดระยอง.
World Health Organization, United Nations Office on Drugs and Crime.(2020). International standards for the treatment of drug use disorders. Geneva: WHO.
นุชรีย์ ทองเจิม.(2564). การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน. วารสารการแพทย์และสาธารณสุข. 2564;45(3):215-28.
ณฐพร ผลงาม.(2567). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนารูปแบบบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติด จังหวัดนครราชสีมา. วารสารสังคมและสุขภาพ. 2567;12(1):33-47.
สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด.(2565). รายงานการดำเนินงานบำบัดฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน (CBTx) พื้นที่นำร่อง 8 จังหวัด. กรุงเทพฯ: สำนักงาน ป.ป.ส.
