ผลของการพัฒนารูปแบบการให้บริการส่งเสริมส่งทันตสุขภาพ ต่อคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุที่ใช้ฟันเทียมทั้งปากที่เข้ารับบริการในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
คำสำคัญ:
การส่งเสริมส่งทันตสุขภาพ, คุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปาก, ฟันเทียมทั้งปาก, ผู้สูงอายุ, การรับรู้สมรรถนะแห่งตนบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นรูปแบบการวิจัยและพัฒนา ซึ่งมีการดำเนินการวิจัย 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1 คือการวิเคราะห์สภาพปัญหาของการปฏิบัติงานในการการส่งเสริมทันตสุขภาพ ระยะที่ 2 คือ พัฒนารูปแบบการให้บริการส่งเสริมส่งทันตสุขภาพ ระยะที่ 3 คือ การศึกษาผลของการใช้รูปแบบการให้บริการส่งเสริมส่งทันตสุขภาพ และระยะที่ 4 คือ การประเมินผลและพัฒนาปรับปรุงรูปแบบการให้บริการส่งเสริมส่งทันตสุขภาพ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยสูงอายุที่มีปัญหาสุขภาพช่องปากและได้รับการใช้ฟันเทียมทั้งปาก ที่เข้ารับบริการในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จำนวน 60 คน ดำเนินการเก็บข้อมูลวิจัยตั้งแต่เดือนเมษายน พ.ศ. 2568 ถึง เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2568 ณ โรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) รูปแบบการให้บริการส่งเสริมส่งทันตสุขภาพของผู้สูงอายุที่ใช้ฟันเทียมทั้งปาก 2) แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลเกี่ยวกับการเจ็บป่วย และ 3) แบบสอบถามคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปาก วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา โดยการแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติ Paired t-test
ผลการวิจัย พบว่ารูปแบบการให้บริการส่งเสริมทันตสุขภาพของผู้สูงอายุที่ใช้ฟันเทียมทั้งปากที่พัฒนาตามกรอบแนวคิดการรับรู้สมรรถนะแห่งตนสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพช่องปากได้อย่างมีประสิทธิผล โดยคะแนนคุณภาพชีวิตเฉลี่ยลดลงจาก 44.77 (SD = 3.579) เป็น 36.52 (SD = 2.029) ภายหลังเข้าร่วมรูปแบบการให้บริการฯ ซึ่งแสดงถึงคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 9.322, p < .001) นอกจากนี้ พบค่า effect size เท่ากับ 1.20 อยู่ในระดับสูง สะท้อนผลลัพธ์เชิงบวกที่ชัดเจนของรูปแบบการให้บริการฯ ในการส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลช่องปากและเพิ่มสมรรถนะแห่งตนของผู้สูงอายุ ส่งผลให้ระดับคุณภาพชีวิตของผู้เข้าร่วมเปลี่ยนจากระดับปานกลางก่อนการทดลองเป็นระดับดีหลังการเข้าร่วมรูปแบบการให้บริการฯ อย่างมีนัยสำคัญ
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. รายงานประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2565.
สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย. รายงานการสำรวจสภาวะทันตสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
Lourenço MAG, Guimarães TM, Miranda ABS, Pazinatto RB, Calderon PDS, Melo LA, Leite FPP. Factors Associated with Total Edentulism in Older Adults and Their Impact on the Self-Perception of Oral Health and Food. Int J Prosthodont. 2024;37(5):512-17. https://doi.org/10.11607/ijp.8534
Zhang XM, Cao S, Teng L, Xie X, Wu X. The association between the number of teeth and frailty among older adults: a systematic review and meta-analysis. Aging Clin Exp Res. 2025;37(1):156. https://doi.org/10.1007/s40520-025-03053-0
Saintrain MV, de Souza EH. Impact of tooth loss on the quality of life. Gerodontology. 2012;29(2):e632–6. https://doi.org/10.1111/j.1741-2358.2011.00535.x
Rodrigues SM, Oliveira AC, Vargas AM, Moreira AN, Ferreira EF. Implications of edentulism on quality of life among elderly. Int J Environ Res Public Health. 2012;9(1):100–9. https://doi.org/10.3390/ijerph9010100
ภารัตน์ ยวดยิ่ง. ความสัมพันธ์ระหว่างคุณภาพฟันเทียม ประสิทธิภาพการบดเคี้ยว และคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากกับความสุขในการใช้ฟันเทียมของผู้สูงอายุที่ใส่ฟันเทียมทั้งปาก. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ. 2563;6(2):58-75.
Watanabe Y, Okada K, Kondo M, Matsushita T, Nakazawa S, Yamazaki Y. Oral health for achieving longevity. Geriatr Gerontol Int. 2020;20(6):526–38. https://doi.org/10.1111/ggi.13921
Allen F, Locker D. A modified short version of the oral health impact profile for assessing health-related quality of life in edentulous adults. Int J Prosthodont. 2002;15(5):446–50.
ธัญญ์พิชชา ศรีประเสริฐ, สุธีรา ศรีวัฒนชัยกุล. การพัฒนารูปแบบการบริการสุขภาพช่องปากและฟันปลอมในผู้สูงอายุ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโคกสว่าง อำเภอหนองพอก จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2564;15(1):42–53.
จุฑารพ ตุนภรณ์. ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล พฤติกรรมการใช้ฟันเทียมทั้งปากกับคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุที่เข้าร่วมโครงการผู้สูงอายุชาวรามันฟันสวยยิ้มสดใส โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา. วารสารโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ. 2568; 10(1): 50-63.
จุฑารพ ตุนภรณ์. ประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมทันตสุขภาพโดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีการรับรู้สมรรถนะแห่งตน ต่อคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุที่ใช้ฟันเทียมทั้งปากที่เข้ารับบริการ ในฝ่ายทันตกรรม โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการสาธารณสุขชุมชน. 2568;8(3): 13-27.
Bandura A. Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychol Rev. 1977;84(2):191–215.
พิมพ์วิภา เศรษฐวรพันธุ์, ทรงชัย ฐิตโสมกุล, ไพฑูรย์ ดาวสดใส. คุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุที่ใส่ฟันเทียมทั้งปากและความสัมพันธ์กับคุณภาพฟันเทียมและประสิทธิภาพการบดเคี้ยว ที่ประเมินด้วยดัชนี OHIP-EDENT ในรูปแบบภาษาไทย. วิทยาสารทันตแพทยศาสตร์. 2557;64(1): 26-46.
Allen F, Locker D. A modified short version of the oral health impact profile for assessing health-related quality of life in edentulous adults. Int J Prosthodont. 2002;15(5):446-50.
Martins AMC, Guimarães LS, Campos CH, Küchler EC, Pereira DMS, Maia LC, Antunes LS, Antunes LAA. The effect of complete dentures on edentulous patients' oral health-related quality of life in long-term: A systematic review and meta-analysis. Dent Res J (Isfahan). 2021;18:65.
Anweigi L, Aldegheishem A, Azam A, Alromaih Y, Alkeait F, Alhaimy L, Ahmeda A, Bishti S, Tamimi F, Ba-Hattab R. Oral-Health-Related Self-Efficacy among the Elderly Population in Riyadh, Saudi Arabia. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(23):15900.
