การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุด้วยนวัตกรรมทางการพยาบาลโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน
คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ, นวัตกรรมทางการพยาบาล, การมีส่วนร่วมของชุมชนบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาวะสุขภาพและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในชุมชน พัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุด้วยนวัตกรรมทางการพยาบาลโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน และประเมินผลการดำเนินงานของรูปแบบที่พัฒนาแล้ว การวิจัยเป็นแบบเชิงพัฒนา ใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้สูงอายุ ผู้ดูแล และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องรวม 150 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามคุณภาพชีวิต (WHOQOL-BREF-THAI) แบบประเมินสุขภาวะผู้สูงอายุแบบองค์รวม และแบบประเมินความพึงพอใจของภาคีเครือข่ายชุมชน ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired Samples t-test ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis)
ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุ 70 ปีขึ้นไป มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น ความดันโลหิตสูง และเบาหวาน ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตโดยรวมอยู่ในระดับดี (ร้อยละ 80.0) และสุขภาวะโดยรวมอยู่ในระดับมาก การดำเนินกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพโดยใช้นวัตกรรมทางการพยาบาล เช่น สื่อการเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์ กิจกรรมกลุ่ม และการเยี่ยมบ้านเชิงรุก ร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชน ช่วยให้ผู้สูงอายุมีพฤติกรรมสุขภาพที่ดีขึ้น และเกิดการเรียนรู้ร่วมกันในชุมชน ผลการประเมินความพึงพอใจของภาคีเครือข่ายอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย = 4.27, S.D. = 0.60) โดยเฉพาะด้านการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายผู้ดูแลผู้สูงอายุ (ค่าเฉลี่ย = 4.54, S.D. = 0.56) และการใช้นวัตกรรมสุขภาพในชุมชน (ค่าเฉลี่ย = 4.51, S.D. = 0.50)
เอกสารอ้างอิง
United Nations Population Fund (UNFPA).(2023). World population ageing report 2023. New York: UNFPA.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2567). สถานการณ์ผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
World Health Organization (WHO).(2022). Global report on ageing and health. Geneva: WHO.
Chinn PL, Kramer MK.(2023). Integrated theory and knowledge development in nursing. 10th ed. St. Louis: Elsevier.
Rifkin SB.(2014). Examining the links between community participation and health outcomes: a review of the literature. Health Policy Plan. 2014;29(Suppl 2):ii98–ii106.
Nutbeam D, Bauman AE.(2023). Evaluation in a nutshell: a practical guide to the evaluation of health promotion programs. 3rd ed. Sydney: McGraw-Hill.
World Health Organization (WHO).(1996). WHOQOL-BREF: Introduction, administration, scoring and generic version of the assessment. Geneva: WHO.
เกษม สุวัณโณ.(2553). การพัฒนาแบบประเมินสุขภาวะแบบองค์รวมสำหรับผู้สูงอายุในชุมชน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ณรงค์กร ชัยวงศ์, ณิชาภัทร มณีพันธ์, สุกัญญา บุรวงศ์, ถาวรีย์ แสงงาม และปัณณทัต บนขุนทด.(2567). การพัฒนานวัตกรรมทางสังคมด้วยกระบวนการชุมชนเพื่อสร้างสุขภาวะผู้สูงอายุตำบลกลันทา อำเภอเมือง จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2567;18(3):957-73.
World Health Organization.(2020). Decade of healthy ageing: baseline report. Geneva: WHO.
United Nations.(2022). World population ageing 2022. New York: UN.
ทิพยาภา ดาหาร และเจทสริยา ดาวราช.(2561). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุโดยชุมชนมีส่วนร่วมตำบลหนองเหล็ก อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิชาการสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม 2561;2(3):42-54.
Cohen JM, Uphoff NT.(1980). Participations place in rural development: Seeking clarity through specificity. New York: World Developments.
ถาวรีย์ แสงงาม, ปัณณทัต บนขุนทด, ณรงค์กร ชัยวงศ์. ณิชาภัทร มณีพันธ์, เพ็ญพิศ นุกูลสวัสดิ์.(2568). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนแห่งหนึ่ง อำเภอเมือง จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารพยาบาลทหารบก 2568;26(2):272-80.
ศรายุทธ ชูสุทน.(2564). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เทศบาลตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
