การวิเคราะห์รูปแบบการระบาดและการแพร่กระจายของโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์ เพื่อการพัฒนาระบบเฝ้าระวังเชิงรุกในระดับชุมชน
คำสำคัญ:
โรคพิษสุนัขบ้า, การเฝ้าระวังโรค, การระบาดในสัตว์, ระบบเฝ้าระวังเชิงรุกบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์รูปแบบการระบาดและการแพร่กระจายของโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์ในจังหวัดเลย และเพื่อพัฒนาแนวทางระบบเฝ้าระวังเชิงรุกในระดับชุมชน เป็นการวิจัยเชิงสำรวจแบบย้อนหลัง โดยศึกษาข้อมูลทุติยภูมิจากรายงานการเฝ้าระวังโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์และมนุษย์ของจังหวัดเลย ระหว่างปี พ.ศ. 2562-2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และวิเคราะห์รูปแบบการระบาดตามเวลา สถานที่ และบุคคล
ผลการศึกษา ในช่วง 7 ปีที่ผ่านมา พบสัตว์ติดเชื้อโรคพิษสุนัขบ้าทั้งหมด 26 ตัว โดยไม่พบผู้เสียชีวิตในมนุษย์ ปี พ.ศ. 2566 พบสัตว์ติดเชื้อสูงสุด 9 ตัว และลดลงเหลือ 6 ตัวในปี พ.ศ. 2568 พื้นที่ที่พบการระบาดซ้ำได้แก่ อำเภอท่าลี่ อำเภอเมืองเลย และอำเภอด่านซ้าย ผู้สัมผัสสัตว์ที่ต้องได้รับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าภายหลังสัมผัสมีจำนวนเพิ่มขึ้นตามจำนวนสัตว์ที่พบเชื้อ โดยในปี พ.ศ. 2568 มีผู้สัมผัสทั้งหมด 33 ราย รูปแบบการระบาดของโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์ในจังหวัดเลยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2565-2566 และมีการกระจายตัวในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีประวัติพบเชื้อซ้ำ การพัฒนาระบบ
เฝ้าระวังเชิงรุกควรเน้นพื้นที่เสี่ยง การฉีดวัคซีนป้องกันในสัตว์เลี้ยง และการสร้างความตระหนักรู้ในชุมชน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization.(2023). Rabies [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2024 Oct 15]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies
Jackson AC.(2016). Human rabies: a 2016 update. Curr Infect Dis Rep. 2016;18(11):38. doi: 10.1007/s11908-016-0540-y
World Health Organization.(2023). Rabies - Key facts [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2024 Oct 15]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies
Hampson K, Coudeville L, Lembo T, Sambo M, Kieffer A, Attlan M, et al.(2015). Estimating the global burden of endemic canine rabies. PLoS Negl Trop Dis. 2015;9(4):e0003709. doi: 10.1371/journal.pntd.0003709
World Health Organization.(2018) WHO Expert Consultation on Rabies: third report. WHO Technical Report Series 1012. Geneva: WHO.
Hampson K, Coudeville L, Lembo T, Sambo M, Kieffer A, Attlan M, et al.(2015). Estimating the global burden of endemic canine rabies. PLoS Negl Trop Dis. 2015;9(4):e0003709. doi: 10.1371/journal.pntd.0003709
กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.(2560). ยุทธศาสตร์การควบคุมและกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์และมนุษย์ พ.ศ. 2560-2579. กรุงเทพฯ: กรมปศุสัตว์.
กองโรคติดต่อนำโดยแมลงและสัตว์นำโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.(2565). รายงานสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า ประจำปี 2565. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
กองโรคติดต่อนำโดยแมลงและสัตว์นำโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.(2566). รายงานสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า ประจำปี 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
Fooks AR, Banyard AC, Horton DL, Johnson N, McElhinney LM, Jackson AC.(2014). Current status of rabies and prospects for elimination. Lancet. 2014;384(9951):1389-99. doi: 10.1016/S0140-6736(13)62707-5
World Health Organization.(2018). World Organisation for Animal Health, Food and Agriculture Organization of the United Nations. Zero by 30: the global strategic plan to end human deaths from dog-mediated rabies by 2030. Geneva: WHO.
ชลันทพงศ์ สุจริตธนารักษ์, พิมพ์ใจ ศิลปอาชา, สุรศักดิ์ ภู่ประเสริฐ.(2562). สถานการณ์และแนวทางการควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าในประเทศไทย. วารสารสัตวแพทยศาสตร์. 2562;29(2):45-62.
วิไล หล่อตระกูล, สุภาพร สิทธิสุนทร, ประภาพร อุดมศรี.(2563). ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าของประชาชนในพื้นที่เสี่ยง. วารสารสาธารณสุขและการพัฒนา. 2563;18(1):78-91.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2568). สถิติจังหวัดเลย พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย.(2568) รายงานสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า จังหวัดเลย ประจำปี พ.ศ. 2562-2568. เลย: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย.
สำนักงานปศุสัตว์จังหวัดเลย.(2567). รายงานผลการเฝ้าระวังและตรวจหาเชื้อโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์ จังหวัดเลย พ.ศ. 2562-2567. เลย: สำนักงานปศุสัตว์จังหวัดเลย.
Townsend SE, Sumantra IP, Pudjiatmoko, Bagus GN, Brum E, Cleaveland S, et al.(2013). Designing programs for eliminating canine rabies from islands: Bali, Indonesia as a case study. PLoS Negl Trop Dis. 2013;7(8):e2372. doi: 10.1371/journal.pntd.0002372
Gordis L.(2019). Epidemiology. 6th ed. Philadelphia: Elsevier; 2019.
Ma X, Monroe BP, Cleaton JM, Orciari LA, Gigante CM, Kirby JD, et al.(2018). Public veterinary medicine: Public health: Rabies surveillance in the United States during 2018. J Am Vet Med Assoc. 2020;256(2):195-208. doi: 10.2460/javma.256.2.195
Vigilato MA, Clavijo A, Knobl T, Silva HM, Cosivi O, Schneider MC, et al.(2013). Progress towards eliminating canine rabies: policies and perspectives from Latin America and the Caribbean. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 2013;368(1623):20120143. doi: 10.1098/rstb.2012.0143
Centers for Disease Control and Prevention.(2001). Updated Guidelines for Evaluating Public Health Surveillance Systems. MMWR Recomm Rep. 2001;50(RR-13):1-35.
Rupprecht CE, Kuzmin IV, Meslin FX.(2017). Lyssaviruses and rabies: current conundrums, concerns, contradictions and controversies. F1000Res. 2017;6:184.
ชัชวาลย์ ทรัพย์ทวี, สมบูรณ์ ธีรกุลวิทย์, วรรณา เหมะธุลิน (2563). สถานการณ์และการจัดการโรคพิษสุนัขบ้าในประเทศไทย. วารสารควบคุมโรค. 2563;46(3):287-301.
