การพัฒนารูปแบบการดูแลเท้าเพื่อป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนทางเท้าในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มารับบริการที่ศูนย์สุขภาพชุมชน โรงพยาบาลโกสุมพิสัย อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม
คำสำคัญ:
รูปแบบการดูแลเท้า, ภาวะแทรกซ้อนทางเท้า, การดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาพัฒนาและประเมินผลรูปแบบ ดำเนินการระหว่างเดือนมกราคม ถึง ตุลาคม 2568 รวมระยะเวลา 10 เดือน กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ทีมสหสาขาวิชาชีพและผู้ป่วยร่วมพัฒนารูปแบบ 15 คน และผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีความเสี่ยงสูง 41 คน เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วย แนวทางการสนทนากลุ่ม แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบทดสอบความรู้ แบบประเมินพฤติกรรม แบบประเมินระดับความเสี่ยง แบบประเมินคุณภาพชีวิต SF-36 แบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และเปรียบเทียบก่อนหลังด้วยสถิติ Paired t-test
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบการดูแลที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 6 องค์ประกอบหลัก คือ ระบบการคัดกรองและประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดแผลที่เท้า แผนการดูแลตามระดับความเสี่ยง โปรแกรมการให้ความรู้และพัฒนาทักษะการดูแลเท้า โปรแกรมการส่งเสริมการจัดการตนเอง ระบบการทำงานของทีมสหสาขาวิชาชีพและการเชื่อมโยงกับชุมชน และระบบการติดตามและประเมินผล ผลการประเมินหลังใช้รูปแบบ พบว่า ความรู้เกี่ยวกับการดูแลเท้าเพิ่มขึ้นเป็นระดับมาก (= 18.49, SD = 1.52) พฤติกรรมการดูแลเท้าเพิ่มขึ้น เป็นระดับมาก (
= 107.54, SD = 7.85) ระดับความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนลดลงเป็นระดับปานกลาง (
= 6.25, SD = 2.05) และคุณภาพชีวิตเพิ่มขึ้นเป็นระดับดี (
= 74.78, SD = 8.95) ผู้ป่วยมีความพึงพอใจต่อรูปแบบการดูแลอยู่ในระดับมาก (
= 4.68, SD = 0.41) การทดสอบทางสถิติพบว่า ความรู้ พฤติกรรม และระดับความเสี่ยง พบความแตกต่างการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (p<0.01, t=-18.45, -22.73, 3.28 ตามลำดับ)
เอกสารอ้างอิง
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 9th ed. International Diabetes Federation; 2019.
American Diabetes Association. Classification and diagnosis of diabetes: Standards of medical care in diabetes-2020. Diabetes Care. 2020;43(Supplement 1):S14-31.
Armstrong DG, Boulton AJ, Bus SA. Diabetic foot ulcers and their recurrence. N Engl J Med. 2017;376(24):2367-75.
Zhang P, Lu J, Jing Y, Tang S, Zhu D, Bi Y. Global epidemiology of diabetic foot ulceration: A systematic review and meta-analysis. Ann Med. 2017;49(2):106-16.
World Health Organization. Global report on diabetes. Geneva: World Health Organization; 2018.
Kerr M, Barron E, Chadwick P, Evans T, Kong WM, Rayman G, et al. The cost of diabetic foot ulcers and amputations to the National Health Service in England. Diabet Med. 2019;36(8):995-1002.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม; 2563.
กรมควบคุมโรค. รายงานสถานการณ์โรคเบาหวานในประเทศไทย พ.ศ. 2563. กระทรวงสาธารณสุข; 2563.
พิมพ์ลภัส สุขเกษม, ชนิกานต์ พูลสวัสดิ์, รัชนี ศรีสว่าง. อุบัติการณ์และปัจจัยเสี่ยงของการเกิดแผลที่เท้าในผู้ป่วยเบาหวาน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2561;27(4):612-23.
สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ กระทรวงสาธารณสุข. ค่าใช้จ่ายในการรักษาผู้ป่วยเบาหวาน พ.ศ. 2563. กระทรวงสาธารณสุข; 2563.
สุรางค์ จึงรุ่งเรืองกิจ, วรรณา แจ่มใส, ประทีป สุขสวัสดิ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะแทรกซ้อนทางเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข. 2561;27(3):45-57.
ประภาพรรณ ใจกว้าง, สมพร ทองใบ, วันเพ็ญ จันทร์เจริญ. ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนทางเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน. วารสารพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. 2562;37(2):89-102.
สุภาพร แก้วมณี, ชลธิชา บุญรอด, อรพิน จันทร์แจ่ม. พฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดแผลที่เท้าในผู้ป่วยเบาหวาน. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ. 2561;12(3):89-101.
Wagner EH, Austin BT, Von Korff M. Organizing care for patients with chronic illness. Milbank Q. 1996;74(4):511-44.
Bandura A. Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall; 1986.
Lorig KR, Holman HR. Self-management education: History, definition, outcomes, and mechanisms. Ann Behav Med. 2003;26(1):1-7.
ชนิดา พรหมมา, สุรีรัตน์ วิรุฬห์รักษ์, พรทิพย์ จิตตรานุกูล. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการดูแลเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน. วารสารพยาบาลสาร. 2562;46(2):112-25.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม. รายงานสถานการณ์โรคเบาหวานจังหวัดมหาสารคาม. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม; 2564-2566.
โรงพยาบาลโกสุมพิสัย. รายงานสถิติผู้ป่วยเบาหวานโรงพยาบาลโกสุมพิสัย. โรงพยาบาลโกสุมพิสัย; 2564-2566.
สมศรี นาคทอง, จิราพร สุขสวัสดิ์, ปิยวดี เพ็ชรรัตน์. การประเมินคุณภาพการดูแลเท้าในผู้ป่วยเบาหวานของโรงพยาบาลชุมชน. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2562;19(2):56-67.
จิราภรณ์ ปานสมบัติ. ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพเท้าของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 เขตตำบลไผ่ขอดอน อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น. 2567;5(3):1-12.
สมศรี อนันต์ชื่นสุข, นลินี พรหมเวช. ผลของการให้ความรู้โดยใช้สื่อวีดิทัศน์และคู่มือการดูแลเท้าต่อพฤติกรรมการปฏิบัติเพื่อป้องกันการเกิดแผลที่เท้าของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมจุฬาจอมเกล้า จังหวัดสุรินทร์. 2567;14(1):67-82.
Pourkazemi A, Ghanbari A, Khojamli M, Balo H, Hemmati H, Jafaryparvar Z, et al. Diabetic foot care: Knowledge and practice. BMC Endocr Disord. 2020;20(1):40.
Bus SA, van Netten JJ, Lavery LA, Monteiro-Soares M, Rasmussen A, Jubiz Y, et al. Guidelines on the prevention of foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev. 2024;40(3):e3651.
ณภัทริน พุฒศรี, สุภาพร ใจดี, พรทิพย์ สุขสว่าง. ผลของโปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันภาวะแทรกซ้อนทางเท้าของผู้สูงอายุที่ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านแก่นท้าว อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ. 2566;17(2):45-58.
Yildirim Ayaz E, Dincer B, Oguz A. The effect of foot care education for patients with diabetes on knowledge, self-efficacy and behavior: Systematic review and meta-analysis. J Tissue Viability. 2022;31(3):451-8.
ฤทธิรงค์ หารุธาถาวร, ดวงใจ รุ่งเรือง, นิตยา แสงสว่าง. ผลของโปรแกรมการดูแลเท้าผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่เสี่ยงต่อการเกิดแผลที่เท้า อำเภอสำโรงทาบ จังหวัดสุรินทร์. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2563;38(2):109-18.
Drovandi A, Wong S, Seng L, Crowfoot G, Moran B, Fernando M, et al. Effectiveness of educational interventions for diabetes-related foot disease: A systematic review and meta-analysis. Diabetes Metab Res Rev. 2024;40(1):e3746.
Zhu X, Lee ES, Chan FHF, Lim PXH, Chen YC, Griva K. Foot self-care behaviour in primary care patients with diabetic foot ulcers: Structural equation modelling of psychological predictors. Int Wound J. 2024;21(5):e14897.
