การพัฒนารูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มเปราะบางด้านสุขภาพอย่างมีส่วนร่วม โดยคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ อำเภอวังสมบูรณ์ จังหวัดสระแก้ว
คำสำคัญ:
กลุ่มเปราะบางด้านสุขภาพ, รูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต, การมีส่วนร่วม, คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) โดยใช้รูปแบบผสานวิธี (Mixed Method Research Design) มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มเปราะบางด้านสุขภาพในอำเภอวังสมบูรณ์ จังหวัดสระแก้ว (2) พัฒนารูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มเปราะบางด้านสุขภาพอย่างมีส่วนร่วม โดยคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ และ (3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น การดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 4 ขั้นตอนตามวงจร PAOR ได้แก่ การวางแผน การปฏิบัติ การสังเกตผล และการสะท้อนผล กลุ่มตัวอย่างและผู้ให้ข้อมูลเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วย 4 กลุ่ม ได้แก่ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ 21 คน คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับตำบล 21 คน คณะกรรมการประสานงานสาธารณสุขระดับอำเภอ 30 คน และกลุ่มเปราะบางด้านสุขภาพ คือผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อายุ 60–70 ปี ที่มีระดับ HbA1c มากกว่า 7 mg/dL จำนวน 190 คน เครื่องมือที่ใช้ในวิจัย ประกอบด้วย เครื่องมือตรวจวัดตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ (HbA1c) แบบสัมภาษณ์ แบบสอบถาม แบบสังเกตการมีส่วนร่วมและแนวทางสรุปการถอดบทเรียน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบ Paired Samples t-test และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มเปราะบางด้านสุขภาพในพื้นที่มีปัญหาการควบคุมโรคเบาหวานและคุณภาพชีวิตในหลายมิติ รูปแบบที่พัฒนาขึ้นคือ WANGSOMBOON PAOR CHRONIC CARE Model (WS-PAOR CCM Model) ซึ่งบูรณาการแนวคิด Chronic Care Model กับกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมอย่างเป็นระบบ ผลการประเมินประสิทธิผลพบว่า ภายหลังการใช้รูปแบบ กลุ่มเปราะบางด้านสุขภาพมีคุณภาพชีวิตและความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก ระดับ HbA1c ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และการมีส่วนร่วมของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ ตำบลและคณะกรรมการประสานงานสาธารณสุขระดับอำเภออยู่ในระดับสูง
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. ธรรมนูญสุขภาพแห่งชาติ ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ; 2565.
World Health Organization. Health equity and vulnerable populations. Geneva: WHO; 2022.
United Nations. The Sustainable Development Goals Report 2023. New York: United Nations; 2023.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2566.
สำนักตรวจราชการ สำนักนายกรัฐมนตรี. รายงานสถานการณ์ความยากจนและความเหลื่อมล้ำจากระบบ TPMAP. กรุงเทพฯ: สำนักนายกรัฐมนตรี; 2565.
สำนักนายกรัฐมนตรี. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับพื้นที่ พ.ศ. 2561. ราชกิจจานุเบกษา; 2561.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระแก้ว. รายงานสถานการณ์สุขภาพประชาชนจังหวัดสระแก้ว พ.ศ. 2566. สระแก้ว: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระแก้ว; 2566.
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอวังสมบูรณ์. รายงานสถานการณ์โรคเรื้อรัง อำเภอวังสมบูรณ์ พ.ศ. 2565–2567. สระแก้ว: สำนักงานสาธารณสุขอำเภอวังสมบูรณ์; 2567.
อุดมลักษณ์ เวชชพิทักษ์, ประกาศ เปล่งพานิชย์. การพัฒนารูปแบบการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางโดยเครือข่ายชุมชน. วารสารสังคมศาสตร์และการพัฒนา. 2561;20(2):45–60.
Aryani MD, Kurniawan Y, Rosyid FN. Chronic care model implementation on quality of life among chronic disease patients. BMC Health Serv Res. 2016;16:1–8.
Kalav S, Bektas M, Ünal A. Effects of chronic care model on self-management and quality of life in patients with chronic illness. J Nurs Care Qual. 2022;37(3):210–6.
สุวรรณี สร้อยสงค์ และคณะ. คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารโรคและภัยสุขภาพ. 2562;13(2):37-49.
Nanthamongkolchai S, Tojeen A, Munsawaengsub C, Yodmai K, Suksatan W. Quality of life of older adults with physical and mobility disabilities during the COVID-19 pandemic: a cross-sectional study in Thailand. Sustainability. 2022;14(14):8525. doi:10.3390/su14148525.
เพชรฤกษ์ แทนสวัสดิ์. การพัฒนารูปแบบการขับเคลื่อนงานพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ จังหวัดเพชรบุรี. วารสารส่งเสริมสุขภาพและสุขอนามัยสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย. 2024;47(1):40-53.
อุดมลักษณ์ เวชชพิทักษ์ และประกาศ เปล่งพานิชย์. การพัฒนารูปแบบการจัดการให้ความช่วยเหลือประชาชนผู้อยู่ในภาวะยากลำบากและกลุ่มเปราะบางทางสังคมผ่านกลไกกองทุนประชารัฐเพื่อสังคมจังหวัดปทุมธานี. ศิลปศาสตร์และสังคมศาสตร์. 2561.
พิมพ์ฐดา วัฒนพงศ์สถิตและคณะ. [ปัจจัยกำหนดคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในประเทศไทย]. 2568.
นุจิฬาภรณ์ ศิริมัย, วิลาวัณย์ ชมนิรัตน์. การพัฒนาระบบบริการสุขภาพผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด โรงพยาบาลน้ำหนาว อำเภอน้ำหนาว จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2021;14(3):57-70.
