การพัฒนารูปแบบการลดอุบัติเหตุการจราจรทางถนนโดยผ่านระบบสุขภาพอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็ง แบบยั่งยืน (DHS-RTI) อำเภอพลับพลาชัย จังหวัดบุรีรัมย์
คำสำคัญ:
อุบัติเหตุทางถนน, ระบบสุขภาพอำเภอ (DHS), การวิจัยเชิงปฏิบัติการ, อำเภอพลับพลาชัยบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์และบริบทปัญหาอุบัติเหตุทางถนน 2) พัฒนารูปแบบการลดอุบัติเหตุโดยผ่านระบบสุขภาพอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืน (DHS-RTI) และ 3) ศึกษาประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น กลุ่มเป้าหมายแบบเจาะจง คือ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) และคณะทำงานศูนย์ปฏิบัติการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) อำเภอพลับพลาชัย จำนวน 42 คน ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนมิถุนายน 2568 ถึง มกราคม 2569 ตามวงจร PAOR (Planning, Action, Observation, Reflection) เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ และเกณฑ์ประเมิน D-RTI วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 1) ระยะเตรียมการ อำเภอพลับพลาชัยมีอัตราการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุสูงเกินค่าเป้าหมาย (13.69 ต่อแสนประชากร) ปัญหาหลักคือระบบข้อมูลขาดเอกภาพและการขาดการมีส่วนร่วมของชุมชน 2) ระยะดำเนินการ ได้พัฒนารูปแบบ DHS-RTI ที่เน้นการบูรณาการข้อมูล 3 ฐานเพื่อชี้เป้าจุดเสี่ยง การแก้ไขกายภาพ และการสร้างมาตรการทางสังคมโดยชุมชน 3) ระยะประเมินผล พบว่า ภายหลังการดำเนินงาน จำนวนผู้บาดเจ็บลดลงร้อยละ 20.98 อัตราการเสียชีวิตลดลงเหลือ 5.48 ต่อแสนประชากร อัตราการสวมหมวกนิรภัยเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 38.1 เป็น 78.1 และผลการประเมินมาตรฐาน D-RTI เพิ่มขึ้นจากระดับดี (62.5 คะแนน) เป็นระดับดีเยี่ยม (80.5 คะแนน) ความพึงพอใจของภาคีเครือข่ายอยู่ในระดับมากที่สุด (= 4.58) ปัจจัยความสำเร็จคือการใช้ข้อมูลนำทางและการสร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมกันของชุมชน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. (2018). Global status report on road safety 2018. Geneva: World Health Organization.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2564). มูลค่าความสูญเสียทางเศรษฐกิจจากอุบัติเหตุทางถนนในประเทศไทยปี 2563. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย.
ดารณี สุวพันธ์. (2551). การป้องกันอุบัติเหตุทางถนนในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ไทย.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 จังหวัดนครราชสีมา. (2564). รายงานสรุปผลการดำเนินงานป้องกันการบาดเจ็บและเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน เขตสุขภาพที่ 9 ปี 2564. นครราชสีมา: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 จังหวัดนครราชสีมา.
ศูนย์ความร่วมมือด้านข้อมูลการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ข้อมูลการบาดเจ็บและการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนในประเทศไทย. เข้าถึงได้จาก https://dip.ddc.moph.go.th/new/home
สำนักโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2562). แนวทางการดำเนินงานและการประเมินการป้องกันการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนนระดับอำเภอ District Road Traffic Injury (D-RTI). นนทบุรี: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.
ศศิกานต์ มาลากิจสกุล. (2562). ผลของรูปแบบการดำเนินงาน D-RTI Plus ต่อการป้องกันการบาดเจ็บและเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน เขตสุขภาพที่ 3. วารสารควบคุมโรค, 45(2), 162-174.
ฉลองชัย สิทธิวัง, และคณะ. (2564). การพัฒนาความปลอดภัยทางถนนโดยใช้กลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) ขับเคลื่อนการมีส่วนร่วมของชุมชนและภาคีเครือข่าย 6 อำเภอนำร่อง จังหวัดน่าน. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 30(2), 236-248.
Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The Action Research Planner (3rd ed.). Victoria: Deakin University.
มนัญชัย รูปต่ำ. (2565). การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานป้องกันการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนน อำเภอมัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 7(3), 206-214.
ณัฐนันต์ ทองศรี. (2568). การพัฒนารูปแบบการสร้างทักษะคิดเพื่อเอาชีวิตรอดในการขับขี่รถจักรยานยนต์ของเด็กนักเรียนมัธยมศึกษาโดยการมีส่วนร่วมของเครือข่าย อำเภอจอมพระ จังหวัดสุรินทร์. สุรินทร์: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสุรินทร์.
