ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกเป็นภาระของผู้ดูแลผู้ป่วยจิตเภท ในอำเภอดอนมดแดง จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
โรคจิตเภท, ผู้ดูแล, ความรู้สึกเป็นภาระบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกเป็นภาระของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคจิตเภทในอำเภอดอนมดแดง จังหวัดอุบลราชธานี การวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวาง เก็บข้อมูลจากผู้ดูแลหลักของผู้ป่วยโรคจิตเภทจำนวน 187 ราย โดยใช้วิธีการสุ่มแบบแบ่งชั้นตามสัดส่วนจากหน่วยบริการสุขภาพ เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถามข้อมูลทั่วไปของผู้ดูแลและผู้ป่วย และแบบประเมินภาระการดูแล Zarit Burden Interview ฉบับภาษาไทย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบ chi-square หรือ Fisher’s exact test การทดสอบ t-test หรือ Mann–Whitney U test และการวิเคราะห์ logistic regression
ผลการศึกษา: พบว่าผู้ดูแลมีความรู้สึกเป็นภาระในการดูแลผู้ป่วยโรคจิตเภทคิดเป็นร้อยละ 80.75 โดยส่วนใหญ่อยู่ในระดับปานกลาง (ร้อยละ 42.25) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรู้สึกเป็นภาระอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจากการวิเคราะห์ด้วย multiple logistic regression ได้แก่ รายได้ครอบครัวไม่เพียงพอ (Adjusted OR = 4.20, 95% CI: 1.13–15.55) การดื่มสุราของผู้ดูแล (Adjusted OR = 12.55, 95% CI: 1.07–146.73) และการไม่มีผู้ช่วยดูแลผู้ป่วย (Adjusted OR = 4.41, 95% CI: 1.49–13.01)
เอกสารอ้างอิง
Gunawan I, Huang XY, Restiana N, Rosnawanty R, Saryomo S, Falah M.(2023). Caregiver Burden of People with Schizophrenia: a concept analysis. South East Asia Nursing Research. 2023 Jun 25;5(2):12–22.
Rahmani F, Roshangar F, Gholizadeh L, Asghari E.(2022). Caregiver burden and the associated factors in the family caregivers of patients with schizophrenia. Nurs Open. 2022 Mar 28;9(4):1995–2002.
Lasebikan VO, Ayinde OO.(2013). Family Burden in Caregivers of Schizophrenia Patients: Prevalence and Socio-demographic Correlates. Indian J Psychol Med. 2013 Jan;35(1):60–6.
Arun R, Inbakamal S, Tharyan A, Premkumar PS.(2018). Spousal Caregiver Burden and Its Relation with Disability in Schizophrenia. Indian J Psychol Med. 2018;40(1):22–8.
Inogbo CF, Olotu SO, James BO, Nna EO.(2017). Burden of care amongst caregivers who are first degree relatives of patients with schizophrenia. Pan Afr Med J. 2017;28:284.
Yazici E, Karabulut Ü, Yildiz M, Baskan Tekeş S, Inan E, Çakir U, et al.(2016). Burden on Caregivers of Patients with Schizophrenia and Related Factors. Noro Psikiyatr Ars. 2016 Jun;53(2):96–101.
Sustrami D, Sri Suhardiningsih AV, Setyowati A, Fauk NK, Arifin H.(2024). Family caregiver burden in schizophrenia: A structural equation model of caregiver, patient, environmental, and family function factors. Jurnal Keperawatan Padjadjaran. 2024 Dec;12(3):261–9.
Shalahuddin I, Mahardiani F, Widianti E, Maulana I.(2025). Factors Related to the Caregiver Burden on Families Caring for Clients with Schizophrenia: Scoping Review. Psychol Res Behav Manag. 2025;18:1799–808.
จารุรินทร์ ปิตานุพงศ์, ชลทิชา เรืองวิริยะนันท์.(2019).ความรู้สึกเป็นภาระของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคจิตเภทและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย [Internet]. [cited 2019 Jan 27]. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jmht/article/view/204111
Zarit SH, Todd PA, Zarit JM. Subjective burden of husbands and wives as caregivers: a longitudinal study. Gerontologist. 1986 Jun;26(3):260–6.
ชนัญชิดาดุษฎี ทูลศิริ, รัชนี สรรเสริญ, วรรณรัตน์ ลาวัง.(2011). การพัฒนาแบบวัดภาระในการดูแลของผู้ดูแลผู้ป่วยเรื้อรัง | วารสารการพยาบาลและการศึกษา [Internet]. [cited 2026 Jan 27]. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JNAE/article/view/1559
Jansai A, Bhatarasakoon P, Skulphan S, Suvanayos C.(2024). ปัจจัยทำนายภาระการดูแลในผู้ดูแลผู้ที่เป็นโรคจิตเภท. Journal of Phrapokklao Nursing College, Chanthaburi. 2024 Dec 29;35(2):26–39.
Ranjan LK, Gupta PR, Kiran M, Singh NK.(2022). Family Care Burden and its Association with Psychological Distress Among Caregivers of Chronic Patients with Schizophrenia. Journal of Public Health and Primary Care. 2022 Dec;3(3):81.
Leta FO, Genna KM, Ibirahim MK, Dechasa TD.(2025). Family caregiver burden and associated factors among caregivers of people with mental illness attending outpatient treatment in public hospital in Eastern Ethiopia, Ethiopia: hospital-based cross-sectional study. 2025 Oct 1 [cited 2026 Jan 30]; Available from: https://bmjopen.bmj.com/content/15/10/e098359
Tabassum TT, Rahman NAS, Hossain SMS, Abdullah F, Nawar LT, Lima FI, et al.(2023). Caregiving burden and associated factors among family caregivers of individuals with schizophrenia in Bangladesh: A cross-sectional study [Internet]. medRxiv; 2023 [cited 2026 Jan 30]. p. 2023.06.01.23290855. Available from: https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2023.06.01.23290855v1
Goit BK, Acharya B, Khattri JB, Sharma R.(2021). Burden and Quality of Life Among Primary Caregiver of Alcohol Dependence Syndrome. Am J Psychiatry Neurosci. 2021 Jan;9(1):1–6.
Chien WT, Chan SWC, Morrissey J.(2007). The perceived burden among Chinese family caregivers of people with schizophrenia. J Clin Nurs. 2007 Jun;16(6):1151–61.
