การพัฒนารูปแบบเสริมสร้างศักยภาพเขิงระบบเพื่อปรับปรุงการสอบสวนควบคุมโรคแอนแทรกซ์ของหน่วยปฏิบัติการควบคุมโรคติดต่อที่ถ่ายโอนภารกิจ ในพื้นที่ชายแดนเขตสุขภาพที่ 10 พ.ศ.2568
คำสำคัญ:
หน่วยปฏิบัติการควบคุมโรคติดต่อ, ศักยภาพเชิงระบบ, โรคแอนแทรกซ์บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบเสริมสร้างศักยภาพเชิงระบบในการปรับปรุงการสอบสวนควบคุมโรคแอนแทรกซ์ของหน่วยปฏิบัติการควบคุมโรคติดต่อ (CDCU) ที่ถ่ายโอนภารกิจในพื้นที่ชายแดนเขตสุขภาพที่ 10 กลุ่มเป้าหมายคัดเลือกตามเกณฑ์คัดเข้า จำนวน 1 หน่วย เครื่องมือประเมินผลเป็นแบบบันทึกข้อมูลผลการปฏิบัติงาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยรวบรวมข้อมูลจากเนื้อหาบรรยาย วิเคราะห์และสรุปผล
ผลการศึกษาภายหลังการนำรูปแบบเสริมสร้างศักยภาพเชิงระบบไปปรับปรุงการสอบสวนควบคุมโรค ตามกรอบ PAOR มี 4 ขั้นตอน ประกอบด้วย (P) การวางแผนเป็นการวิเคราะห์ปัญหาและจัดทำแผนแก้ไข (A) การปฏิบัติเป็นการพัฒนาและนำรูปแบบเสริมสร้างศักยภาพเชิงระบบผ่านกระบวนการพี่เลี้ยงไปใช้จริง (O) การสังเกตการณ์เป็นการประเมินผลลัพธ์ และ (R) การสะท้อนผลด้วยการถอดบทเรียนความสำเร็จ ผลลัพธ์พบว่า หน่วย CDCU มีศักยภาพการสอบสวนควบคุมโรคได้เพิ่มขึ้นสามารถลดจำนวนผู้สัมผัสโรคได้ ควบคุมและลดจุดชำแหละสัตว์ไม่ถูกสุขลักษณะที่ตรวจพบเชื้อได้ และได้ขยายผลรูปแบบโดยบรรจุในหลักสูตรอบรมระบาดวิทยาสำหรับเจ้าหน้าที่หน่วย CDCU อบจ.ศรีสะเกษ
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization, Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Organization for Animal Health.(2008). Anthrax in humans and animals. 4th Ed. Geneva: World Health Organization. 2008.
กรมควบคุมโรค.(2562). รู้ทันโรค [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2562. [เข้าถึงเมื่อ 2568 ก.ย. 9]. เข้าถึงได้จาก: https://www.ddc.moph.go.th/disease_detail.php?d=1
Food and Agriculture Organization.(2016). Anthrax outbreaks: a warning for Improved prevention, control and heightened awareness [Internet]. Rome: Food and Agriculture Organization; 2016.[cited 2025 Sep 9]. Available from: https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/ 59269d58-654e-4790-ac60-a9ea7edd3a99/content
Emerging Pathogens Institute.(2019). New maps reveal first global estimate of Anthrax risk [Internet]. Gainesville: University of Florida; 2019. [cited 2025 Sep 9] Available from: https:// epi.ufl.edu/2019/05/19/new-maps-reveal-first-global-estimate-of-anthrax-risk/
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ.(2568). ข่าวเพื่อสื่อมวลชน [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2568. [เข้าถึงเมื่อ 2568 ก.ย. 9]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th /brc/news.php?news=52322&deptcode=brc
เสาวพักตร์ ฮิ้นจ้อย.(2568). ระบาดวิทยาของโรคแอนแทรกซ์ในประเทศไทย [อินเตอร์เน็ต]. นนทบุรี:กรมควบคุมโรค; 2568. [เข้าถึงเมื่อ 2568 ก.ย. 9] เข้าถึงได้จาก: https://drive.google.com/file/d/15e_qb7qeOtbRzbrHsSvVDPgFKgKqOclM/view
Potter C, Brough R.(2004). Systemic capacity building: a hierarchy of needs. Health Policy Plan 2004;19(5):336-45. doi: 10.1093/heapol/czh038.
Frieden TR, Christopher TL, Bocher AF, Buissonniere M.(2021). 7-1-7: an organising principle, target, and accountability metric to make the world safer from pandemics. The Lancet 2021 ; 398(10300): 638-40. DOI:10.1016/S0140-6736(21)01250-2.
Kemmis S, McTaggart R.(1988). The Action Research Planner. 3rd ed. Victoria: Deakin University Press; 1988.
กองระบาดวิทยา.(2563). นิยามโรคและแนวทางการรายงานโรคติดต่ออันตรายและโรคติดต่อที่ต้องเฝ้าระวังในประเทศไทย. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร: หจก.แคนนา กราฟฟิค; 2563.
กองระบาดวิทยา.(2569). คลังความรู้สำหรับทีม JIT [อินเทอร์เน็ต]. 2569 [สืบค้นเมื่อ 3 ก.พ. 2569]. เข้าถึงจาก: https://sites.google.com/view/jit-ddc/หน้าแรก
กองระบาดวิทยา.(2569). การสวมและถอดอุปกรณ์ป้องกันร่างกายส่วนบุคคล (PPE) สำหรับป้องกันโรค Ebola [อินเทอร์เน็ต]. 2569 [สืบค้นเมื่อ 3 ก.พ. 2569]. เข้าถึงจาก: https://www.youtube.com/watch?v=T3fUvLvHUE0
สำนักงานคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กรมควบคุมโรค.(2563). แนวทางพัฒนา MENTORING PROGRAM ในองค์กร. นนทบุรี: สำนักงานคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กรมควบคุมโรค; 2563.
Bochner AF, Makumbi I, Aderinola O, Abayneh A, Jetoh R, Yemanaberhan RL, et al.(2023). Implementation of the 7-1-7 target for detection, notification, and response to public health threats in five countries: a retrospective, observational study. The Lancet Global Health 2023 ;11(6): E871-E879. doi.org/10.1016/s2214-109x(23)00133-x
Kurniawan Ma, Triadi B, Damayanti S, Azizah SN, Puspitasari H, Khairullah AR, et al.(2025). Anthrax in Indonesia. A One Health approach to zoonotic threats and integrated prevention strategies. Theory and practice of meat processing 2025; 10(3): 211-25. doi.org/10.21323/2414-438x-2025-10-3-211-225
Vodianyk A, Schehovtsova N, But N, Habicht J, Wertheim H.(2025). Continuous on-site mentoring For infection prevention and control antimicrobial stewardship programmes in war-affected settings: the example of Ukraine. The Lancet Infectious Diseases 2025 ; 25(7): 714-16. doi: 10.1016/S1473-3099(25)00288-9
