การพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหาดเล็ก
คำสำคัญ:
โรคเบาหวานชนิดที่ 2, การจัดการตนเอง, การมีส่วนร่วมของครอบครัว, พฤติกรรมสุขภาพ, โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหาดเล็ก และเพื่อศึกษาประสิทธิภาพของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหาดเล็ก กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 (ควบคุมน้ำตาลไม่ได้) จำนวน 39 คน และครอบครัวผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 (ควบคุมน้ำตาลไม่ได้) จำนวน 39 คน โดยมีเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย (1) แบบสอบถาม ความรู้เรื่องโรคเบาหวาน (2) แบบสอบถามพฤติกรรมสุขภาพ (3) แบบสอบถามความพึงพอใจของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 (4) แบบสอบถามความพึงพอใจของครอบครัวของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้โปรแกรมสำเร็จรูปทางสถิติโดยใช้สถิติในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าความเบี่ยงเบนมาตรฐาน (SD) และการทดสอบค่าที (t-test)
ผลการวิจัยพบว่า
- การพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหาดเล็ก ประกอบด้วย 8 กิจกรรม ได้แก่ (1) กิจกรรมที่ 1 การให้ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับเบาหวานและผลกระทบของการควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ (2) กิจกรรมที่ การประเมินพฤติกรรมและความรู้ความเข้าใจปัจจุบัน (3) กิจกรรมที่ 3 การวางแผนและตั้งเป้าหมายการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม (4) กิจกรรมที่ 4 การปรับพฤติกรรมด้านอาหารและยา และการออกกำลังกาย (5) กิจกรรมที่ 5 การจัดการความเครียดและสนับสนุนจากครอบครัว (6) กิจกรรมที่ 6 การติดตามผลและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม (7) กิจกรรมที่ 7 การใช้เทคนิค Motivational Interviewing เพื่อเสริมสร้างแรงจูงใจ และ (8) กิจกรรมที่ 8 การวางแผนต่อเนื่องและเสริมสร้างความยั่งยืน
- ประสิทธิภาพของของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหาดเล็ก หลังการเข้าร่วมโปรแกรมฯ พบว่า (1) ระดับน้ำตาลในเลือดหลังงดอาหาร (FBG) และระดับน้ำตาลเกาะสะสมเม็ดเลือดแดง (HbA1c) ของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ 0.01 (2) ความรู้เรื่องโรคเบาหวาน และพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ 0.01 (4) ความพึงพอใจของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ต่อโปรแกรมฯ อยู่ในระดับมากที่สุด และ (4) ความพึงพอใจของครอบครัวผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ต่อโปรแกรมฯ อยู่ในระดับมาก
เอกสารอ้างอิง
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC). สถานการณ์โรคเบาหวานของประเทศไทย ปี 2565–2568. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2569.
American Diabetes Association. Standards of medical care in diabetes—2019. Diabetes Care. 2019;42(Suppl1): S1–S193.
นุชรี อาบสุวรรณ, นิตยา พันธุเวทย์. ภาวะแทรกซ้อนทางเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2558;33(2):45–58.
จรูญ บุญธกานนท์. สถานการณ์โรคไตเรื้อรังและภาระค่าใช้จ่ายในระบบสุขภาพไทย. วารสารโรคไต. 2566;29(1):1–10.
วรรวิษา สําราญเนตร, และคณะ. ผลกระทบทางเศรษฐศาสตร์จากการบำบัดทดแทนไตในประเทศไทย. วารสารสาธารณสุข. 2564;51(3):321–330.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย; 2566.
กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง พ.ศ. 2565. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2565.
Anekwe TD, Rahkovsky I. Self-management: A comprehensive approach to management of chronic conditions. Am J Public Health. 2018;108(2):230–235.
Grey M, Knafl K, McCorkle R. A framework for the study of self- and family management of chronic conditions. Nurs Outlook. 2015;63(5):514–524.
Ryan P, Sawin KJ. The individual and family self-management theory: Background and perspectives. Nurs Outlook. 2009;57(4):217–225.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหาดเล็ก. รายงานสถานการณ์โรคเบาหวาน ปี 2564–2567. ตราด: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหาดเล็ก; 2567.
Moorhead S, Johnson M, Maas ML, Swanson E. Nursing Outcomes Classification (NOC). 6th ed. St. Louis: Elsevier; 2018.
Chae S, Kim Y, Lee J. Application of nursing outcomes classification in chronic disease management. Int J Nurs Pract. 2023;29(1):e13045.
Grey M, Knafl K, McCorkle R. A framework for the study of self- and family management of chronic conditions. Nurs Outlook. 2015;63(3):279-288.
Moorhead S, Johnson M, Maas ML, Swanson E. Nursing Outcomes Classification (NOC). 6th ed. St. Louis: Elsevier; 2018.
Chae SM, Kim HJ, Lee JY. Application of nursing outcomes classification in chronic disease management. Int J Nurs Knowl. 2023;34(1):45-52.
Likert R. A technique for the measurement of attitudes. Arch Psychol. 1932;140:1-55.18. Best JW, Kahn JV. Research in education. 9th ed. Boston: Allyn and Bacon; 2003.
Kuder GF, Richardson MW. The theory of the estimation of test reliability. Psychometrika. 1937;2:151-160.
Cronbach LJ. Essentials of psychological testing. 5th ed. New York: Harper & Row; 1990.
วิจิตรา พูมขุนทด. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการจัดการตนเองและระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2566;41(3):45-58.
นิตยา สุขชัยสงค์, ปาหนัน พิชยภิญโญ, สุนีย์ ละกำปั่น. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองร่วมกับการสนับสนุนจากครอบครัวต่อระดับน้ำตาลในเลือดและพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ. 2565;16(2):78-92.
ญณัช บัวศรี. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองและครอบครัวต่อระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2561;36(2):45-58.
ภารดี วรรณพงษ์, สุทิน ใจรักษ์. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ. 2566;17(1):66-79.
ทรงกรฎ ศฤงคาร, มยุรี นิรัตธราดร, ปรีย์กมล รัชนกุล. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวต่อค่า HbA1c ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารวิจัยสุขภาพ. 2565;16(3):112-125.
มยุรี ปะวันนา. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อการกำกับตนเองและค่า HbA1c ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารพยาบาลสาธารณสุข. 2567;21(1):89-102.
กนกวรรณ ด้วงกลัด, ปัญญรัตน์ ลาภวงศ์วัฒนา, ณัฐกมล ชาญสาธิตพร. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองต่อความรู้เรื่องโรคเบาหวาน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2567;31(4):123-135.
รุ่งฤดี แสงคำ. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองและครอบครัวต่อความรู้และพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารสุขภาพชุมชน. 2568;12(1):55-68.
นันทิยา ไทยภักดี, อรอนงค์ เจ็กภู่. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารพยาบาลคลินิก. 2568;14(2):77-90.
Smith J, Lee M, Kumar R. Effects of diabetes self-management education on health behaviors and glycemic control. J Diabetes Res. 2020;2020:1-8.
Lee H, Kim J, Park S. Patient-provider relationship and satisfaction in diabetes self-management programs. Int J Nurs Stud. 2020;108:103611.
Johnson A, Smith R. Psychological support and long-term adherence in diabetes self-management. Diabetes Educ. 2021;47(3):215-223.
Zhang Y, Wang L, Liu H. Family support and glycemic control among patients with type 2 diabetes. BMC Public Health. 2021;21:1234.
Kim S, Park H. Family education and preventive health behaviors in diabetes care. J Clin Nurs. 2022;31(5-6):712-720.
