การหาปริมาณ rosmarinic acid ในสารสกัดแห้งของใบหญ้าหนวดแมว ด้วยวิธี Ultra-High Performance Liquid Chromatography
คำสำคัญ:
กรดโรสแมรินิก, หญ้าหนวดแมว, UHPLCบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อหาปริมาณ rosmarinic acid ในสารสกัดแห้งของใบหญ้าหนวดแมว ด้วยวิธี Ultra-High Performance Liquid Chromatography (UHPLC) โดยแบ่งเป็น 3 ส่วน 1) พัฒนาวิธีการเตรียมสารสกัดแห้งจากวัตถุดิบหญ้าหนวดแมวด้วยตัวทำละลาย ethanol โดยวิธี sonication และ reflux 2) ตรวจสอบความถูกต้องของวิธีวิเคราะห์ตามหลักเกณฑ์ ICH guideline ด้วยเทคนิคโครมาโทกราฟีชนิดของเหลวประสิทธิภาพสูงด้วยเครื่อง UHPLC 3) วิเคราะห์หาปริมาณ rosmarinic acid ในสารสกัดแห้งหญ้าหนวดแมว ผลการทดสอบพบว่าวิธีการทำสารสกัดแห้งจากหญ้าหนวดแมวด้วยตัวทำละลาย 70% v/v ethanol โดย sonication เป็น เวลา 70 นาที ซึ่งเป็นการสภาวะการสกัดที่เหมาะสมที่ได้ปริมาณสารสำคัญ rosmarinic acid สูงสุด และสภาวะของระบบโครมาโทกราฟีที่เหมาะสมที่ใช้ในการแยกสาร rosmarinic acid คือใช้คอลัมน์ชนิด C18 ขนาด 4.6 x150 มิลลิเมตร ขนาดอนุภาค 5 ไมโครเมตร เป็นวัฏภาคคงที่และใช้ acetonitrile และ 0.1% formic acid ใน water (30:70) แบบ isocratic อัตราการไหล 0.5 ml/min เป็นวัฏภาคเคลื่อนที่ ตรวจวัดด้วย DAD ที่ความยาวคลื่น 330 nm จะปรากฏตำแหน่ง peak ของสาร rosmarinic acid ที่ retention time ในช่วง 9.6-9.7 นาที โดยวิธีดังกล่าวมีความจำเพาะเจาะจง และมีช่วงการวิเคราะห์ที่มีความสัมพันธ์เป็นเส้นตรงในช่วงความเข้มข้น 20-160 ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร และมีปริมาณ rosmarinic acid ในสารสกัดแห้งของใบหญ้าหนวดแมว จำนวน 12 ตัวอย่าง มีค่า 1.34-4.13 และ ค่าเฉลี่ย 2.09+0.83 ร้อยละโดยน้ำหนัก วิธีวิเคราะห์ที่พัฒนาขึ้นนี้ มีข้อได้เปรียบเหนือกว่าวิธีการวิเคราะห์ที่มีรายงานไว้ก่อนหน้านี้ ในแง่ของความเรียบง่ายและเวลาที่รวดเร็วในวิธีเตรียมตัวอย่าง และการเตรียมวัฏภาคเคลื่อนที่
เอกสารอ้างอิง
Thai Pharmacopoeia Committee.Thai Herbal Pharmacopoeia. Nonthaburi, Department of Medical Sciences, [Internet]. 2021. (cited 2025 Dec 6) Available from: https://bdn.dmsc.moph.go.th/th/detailAll/1080/ebook/136
คณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ. บัญชียาหลักแห่งชาติสมุนไพร พ.ศ. 2566. ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 140, ตอนพิเศษ 130 ง; 2 มิ.ย 2566. หน้า 16. [Internet]. 2566. (สืบค้นเมื่อ 6 ธ.ค. 2568) เข้าถึงจาก: https://herbal.fda.moph.go.th/media.php?id=511902077832798208&name=001-66.pdf
Doan DD, Nguyen NH, Doan HK, Nguyen TL, Phan TS, Nguyen VD, Magnus G, Rolf J, Gerd L, Nils ES. Studies on the individual and combined diuretic effects of four Vietnamese traditional herbal remedies (Zea mays, Imperata cylindrica, Plantago major and Orthosiphon stamineus). J Ethnopharmacol.1992;36(3):225-231.
Tabana YM, Al-Suede FS, Ahamed MB, Dahham SS, Saad SD, Loiy EAH, Saba K, Mohamad T, Doblin S, Aman S, Amin MSAM. Cat’s whiskers (Orthosiphon stamineus) tea modulates arthritis pathogenesis via the angiogenesis and inflammatory cascade. BMC Complement Altern Med. [Internet]. 2016. [cited 2025 Dec 6]. Available from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27881135/
Arafat OM, Tham SY, Sadikun A, Zhari I, Haughton PJ, Asmawi MZ . Studies on diuretic and hypouricemic effects of Orthosiphon stamineus methanol extracts in rats. J Ethnopharmacol. 2008;118(3):354-60.
MF Yam, LF Ang, R Basir, IM Salman, OZ Ameer and MZ Asmawi. Evaluation of the anti-pyretic potential of Orthosiphon stamineus Benth standardized extract. Inflammopharmacology. 2009;17(1):50-4.
Wang Q, Wang J, Li N, Junyu L, Jingna Z, Pengwei Z, Haixia C. A systematic review of Orthosiphon stamineus Benth. in the treatment of diabetes and its complications. Molecules [Internet]. 2022. [cited 2025 Dec 6]. Available from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35056765/
Lokman EF, Saparuddin F, Muhammad H, Maizatul HO, Azlina Z. Orthosiphon stamineus as a potential antidiabetic drug in maternal hyperglycemia in streptozotocin-induced diabetic rats. Integr Med Res. 2019;8(3):173-9.
Kaviya S, Prakash M, Gayathiri S, and Umashankari E. A Review on Phytochemistry and Therapeutic effect of Cat’s Whisker plant (Orthosiphon stamineus). WJPR. 2025;14(16):1189-1206.
Ashraf K, Halim H, Lim SM, Kalavathy R, Sadia S. In vitro antioxidant, antimicrobial and antiproliferative studies of four different extracts of Orthosiphon stamineus, Gynura procumbens and Ficus deltoidea. Saudi J Biol Sci. 2020;27(1):417-32.
Alshawsh MA, Abdulla MA, Ismail S, Zahra AA, Suhailah WQ, Hamid AH, Nabil SH. Free radical scavenging, antimicrobial and immunomodulatory activities of Orthosiphon stamineus. Molecules. 2012;17(5):5385-95.
Hsu CL, Hong BH, Yu YS, Yen GC. Antioxidant and anti-inflammatory effects of Orthosiphon aristatus and its bioactive compounds. J Agric Food Chem. 2010;58(4):2150-6.
Suhaimi SH, Hasham R, Hafiz Idris MK, Ismail HF. Optimization of ultrasound-assisted extraction conditions followed by solid phase extraction fractionation from Orthosiphon stamineus Benth (Lamiace) Leaves for antiproliferative effect on prostate cancer cells. Molecules. [Internet]. 2019. [cited 2025 Dec 7]. Available from https://doi.org/10.3390/molecules24224183
Yi-ZengLianga, Peishan X, Kelvin C. Quality control of herbal medicines. J Chromatogr B Analyt Technol Biomed Life Sci. 2004;812(1-2):53-70.
European Directorate for the Quality of Medicines & Health Care. European Pharmacopoeia. 11th ed. Strasbourg: Council of Europe; 2022: p.1572-4.
International Council for Harmonisation of Technical Requirements for Pharmaceuticals for Human Use. ICH Harmonised Guideline: Validation of Analytical Procedures Q2(R2). Geneva: ICH [Internet].2023. [cited 2025 Dec 17]. Available from: https://database.ich.org/sites/default/files/ICH_Q2-R2_Guideline_2023_1130.pdf
National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound Summary for CID 5281792, Rosmarinic Acid. Bethesda (MD): National Library of Medicine (US) [internet]. 2004. [cited 2026 Jan 17]. Available from: https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Rosmarinic-Acid
นรินทร์ ท้าวแก่นจันทร์, ภาวิณี อารีศรีสม, กอบลาภ อารีศรีสม และ ศักดิ์ชัย เสถียรพีระกุล.การหาสภาวะที่เหมาะสมในการสกัดสารพฤกษเคมี และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระในหญ้าหนวดแมว. Health Science, Science and Technology Reviews 2024;17(1):52-64
ชลชิด คำพันธ์, รณชัย ภูวันนา, ภานิชา พงศ์นราทร, เพ็ญศิริ จันทร์แอ, วรินทร์ โอนอ่อน และ นฤวัตร ภักดี.การเปรียบเทียบปริมาณกรดโรสมารินิกของสารสกัดหญ้าหนวดแมวด้วยวิธีโครมาโทกราฟีของเหลวสมรรถนะสูง.ว. วิทย. เทคโน. หัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ 2565;8(2):81-91
