ผลของการให้สื่อความรู้และการติดตามดูแลต่อเนื่องที่บ้านในผู้ป่วยวัณโรครายใหม่และกลับเป็นซ้ำ คลินิกวัณโรค โรงพยาบาลกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย
คำสำคัญ:
การให้ความรู้, การติดตามดูแลต่อเนื่อง, ผลลัพธ์การรักษาและอัตราความสำเร็จการรักษาวัณโรคบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-experimental research) แบบทดสอบก่อนและหลังการทดลองกับกลุ่มควบคุม (two group design) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาสื่อความรู้และเปรียบเทียบระดับความรู้ พฤติกรรม ความร่วมมือการป้องกันวัณโรค อัตราความสำเร็จของการรักษาวัณโรค และอัตราการเสียชีวิตจากวัณโรค และศึกษาระดับความพึงพอใจ ภายหลังการใช้สื่อความรู้ ระหว่างเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2568 ถึงเดือน มีนาคม พ.ศ. 2569 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้ป่วยวัณโรครายใหม่และกลับเป็นซ้ำจำนวน 62 ราย แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม 31 รายเท่ากัน เครื่องมือประกอบด้วย 1) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป 2) แบบประเมินความรู้เกี่ยวกับวัณโรค 3) แบบประเมินพฤติกรรมการป้องกันการแพร่เชื้อ 4) แบบประเมินความร่วมมือในการรักษา 5) แบบบันทึกข้อมูลทางคลินิกและผลลัพธ์ 6) แบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนาและเปรียบเทียบก่อนหลังด้วยสถิติ Paired t-test และระหว่างกลุ่มด้วย Independent t-test
ผลการศึกษาพบว่าโปรแกรมการให้สื่อความรู้และการติดตามดูแลต่อเนื่องดำเนินการ 24 สัปดาห์คะแนนความรู้เพิ่มขึ้นจาก 11.68±3.90 คะแนนเป็น 18.06±1.96 คะแนนคะแนนพฤติกรรมการป้องกันการแพร่เชื้อเพิ่มขึ้นจาก 33.25±6.84 คะแนนเป็น 44.87±3.26 คะแนนคะแนนความร่วมมือในการรักษาเพิ่มขึ้นจาก 35.16±7.23 คะแนนเป็น 46.39±2.48 คะแนนจากการทดสอบทางสถิติพบว่าเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (p<0.001) อัตราความสำเร็จของการรักษาวัณโรคในกลุ่มทดลองเท่ากับร้อยละ 96.77 สูงกว่ากลุ่มควบคุมที่ร้อยละ 77.42 อัตราการเสียชีวิตจากวัณโรคในกลุ่มทดลองเท่ากับร้อยละ 3.23 ต่ำกว่ากลุ่มควบคุมที่ร้อยละ 6.45 และกลุ่มทดลองไม่มีผู้ป่วยสูญหายจากการติดตามความพึงพอใจต่อโปรแกรมอยู่ในระดับมากที่สุด (4.68±0.28 คะแนน)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Global tuberculosis report 2024. Geneva: World Health Organization; 2024.
กองวัณโรค. แนวทางการควบคุมวัณโรคประเทศไทย พ.ศ. 2564. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
กองวัณโรค. สถานการณ์และผลการดำเนินงานควบคุมวัณโรคของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2562-2566. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
Okanurak K, Kitayaporn D, Wanarangsikul W, Koompong C. Factors contributing to treatment success among tuberculosis patients: a prospective cohort study in Bangkok. Int J Tuberc Lung Dis. 2551;12(10):1160-5.
พรศักดิ์ คอร์ต่วง, ลักษณา อุดมศักดิ์, วรรณี พิมพ์วิจิตรชัย, ปิยะพงษ์ หล่อวัฒนา, สมเดช เจริญรัตน์, มธุรส อุมาปร. โปรแกรมการศึกษาสุขภาพแบบไทยเพื่อปรับปรุงการปฏิบัติตามของผู้ป่วยวัณโรคแรงงานข้ามชาติ. วารสารแพทยสมาคมแห่งประเทศไทย. 2556;96(3):365-73.
ธีระวีร์ ธะวีวิเศษพงษ์, อชิรา สมิตนันทน์, วศิน ดวงอินทร์. ลักษณะของผลลัพธ์การรักษาวัณโรคที่ไม่สำเร็จในผู้ป่วยวัณโรคปอดในโรงพยาบาลชุมชนของประเทศไทย. Int J Gen Med. 2563;13:1215-23.
Wagner EH, Austin BT, Von Korff M. Organizing care for patients with chronic illness. Milbank Q. 1996;74(4):511-44.
Rosenstock IM. Why people use health services. Milbank Mem Fund Q. 1966;44(3):94-127.
สฤษดิ์วงษา เศรษฐกุล, พิมพ์ทิพย์ ศรีสุข, สุรีย์พร แก้วมณี. การสนับสนุนทางสังคมและการปฏิบัติตามการรักษาของผู้ป่วยวัณโรค: การทบทวนวรรณกรรม. วารสารพยาบาลโรคเรื้อรัง. 2560;28(3):45-62.
ระบบ Health Data Center กระทรวงสาธารณสุข. ข้อมูลประชากรจำแนกเพศ กลุ่มอายุรายปี จังหวัดสุโขทัย ปี 2566 [Internet]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 8 สิงหาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th
ปริญญา คำวิชาร์, ธนวัจน์ ประปทว์, วิเชียร จงสุวิวัฒน์วงศ์. การปฏิบัติตามการรักษาวัณโรคภายใต้การบำบัดแบบสังเกตด้วยวิดีโอผ่านสมาร์ตโฟนเทียบกับการบำบัดแบบสังเกตโดยตรงในชุมชน: การทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม. JMIR mHealth uHealth. 2567;12:e53411.
Yousif K, El Maki M, Babikir RK, Abuaisha H. The effect of an educational intervention on awareness of various aspects of pulmonary tuberculosis in patients with the disease. East Mediterr Health J. 2021;27(3):234-42.
Guo P, Qiao W, Sun Y, Liu F, Wang C. Telemedicine technologies and tuberculosis management: A randomized controlled trial. Telemed J E Health. 2020;26(9):1150-6.
Wei X, Zou G, Yin J, Walley J, Yang H, Kliner M, et al. Effectiveness of a comprehensive package based on electronic medication monitors at improving treatment outcomes among tuberculosis patients in Tibet: A multicentre randomized controlled trial. Lancet Glob Health. 2024;12(4):e567-76.
Sekandi JN, Buregyeya E, Zalwango S, Nakkonde D, Kaggwa P, Quach THT, et al. Effectiveness of a mobile health intervention (DOT Selfie) in increasing treatment adherence monitoring and support for patients with tuberculosis in Uganda: Randomized controlled trial. JMIR mHealth uHealth. 2025;13(1):e57991.
Story A, Aldridge RW, Smith CM, Garber E, Hall J, Ferenando G, et al. Smartphone-enabled video-observed versus directly observed treatment for tuberculosis: A multicentre, analyst-blinded, randomised, controlled superiority trial. Lancet. 2019;393(10177):1216-24.

