ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะเหนื่อยหน่ายในการทำงานของพยาบาลวิชาชีพในโรงพยาบาลชุมชน แห่งหนึ่ง ในจังหวัดกาฬสินธุ์
คำสำคัญ:
ภาวะเหนื่อยหน่าย, พยาบาลวิชาชีพ, โรงพยาบาลชุมชน, ปัจจัยที่เกี่ยวข้องบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นเป็นการวิจัยเชิงสำรวจ ใช้การเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะเหนื่อยหน่ายในงานของพยาบาลวิชาชีพในโรงพยาบาลชุมชน จังหวัดกาฬสินธุ์ ผู้ให้ข้อมูล 12 ราย คัดเลือกแบบเจาะจงจากบุคลากรที่ตอบแบบสำรวจจำนวน 72 ราย โดยมุ่งความหลากหลายสูงสุด ครอบคลุมพยาบาลวิชาชีพ จาก 8 หน่วยงาน (ER, OPD, เวช กรรมชุมชน, ห้องผ่าตัด, ห้องคลอด, ตึกกึ่งวิกฤต, ตึกผู้ป่วยในชาย, ตึกผู้ป่วยในหญิง) และสหวิชาชีพ 4 ราย (แพทย์ เภสัชกร นักเทคนิคการแพทย์ นักกายภาพบำบัด) มีทั้งเพศชายและเพศหญิง ครอบคลุม 3 รุ่น (Gen X, Y, Z) อายุ 24–58 ปี ประสบการณ์ 3–34 ปี เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการตรวจสอบสามเส้าเชิงวิธีการได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตการณ์ และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ตามแนวทางของ Graneheim และ Lundman ตรวจสอบความน่าเชื่อถือตามเกณฑ์ Lincoln และ Guba
ผลการศึกษาพบปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะเหนื่อยหน่ายจำนวน 18 ประการ จัดเป็น 5 หมวดที่ เชื่อมโยงกันเป็นระบบนิเวศ ได้แก่ (1) ภาระงานหนักและความซับซ้อนของงาน (2) การขาดทรัพยากร (3) ความสัมพันธ์และการสื่อสาร (4) ระบบและนโยบาย และ (5) ปัจจัยส่วนบุคคลและครอบครัว โดย ภาพรวมสามารถอธิบายได้สอดคล้องกับทฤษฎีการอนุรักษ์ทรัพยากร (COR) และแบบจำลองความ ต้องการงาน–ทรัพยากรงาน (JD-R) โดยค้นพบแนวคิดใหม่ด้านปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะเหนื่อยหน่าย 6 แนวคิด ได้แก่ งานเอกสารที่ซ่อนอยู่หลังงานดูแลผู้ป่วย ภาระซ้อนทับจากความใกล้ชิดชุมชน ศักดิ์ศรีวิชาชีพ ปัจจัยซ่อน ความรุนแรงที่ถูกทำให้เป็นเรื่องปกติ และระยะห่างทางสังคม ผลการนี้วิจัยเป็นรากฐานสำหรับการพัฒนาระบบเฝ้าระวังและป้องกันภาวะเหนื่อยหน่ายในบริบทโรงพยาบาลชุมชนไทย
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Burn-out an occupational phenomenon: International Classification of Diseases [Internet]. 2019 [cited 2024 Jan 15]. Available from: https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases
Aiken LH, Sloane DM, McHugh MD, Pogue CA, Lasater KB. A repeated cross-sectional study of nurses immediately before and during the COVID-19 pandemic: Implications for action. Nursing Outlook 2023;71(1):101903.
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานการสำรวจสุขภาพจิตบุคลากรสาธารณสุขในสถานการณ์การระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019.
สภาการพยาบาลแห่งประเทศไทย. (2565). แผนยุทธศาสตร์การพยาบาลแห่งชาติ ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565-2569. สืบค้นจาก https://www.tnmc.or.th/images/userfiles/files/NM%20Strategic%20Plan.pdf วันที่ 20 กรกฎาคม 2568
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงาน ก.พ. (2565). กำลังคนภาครัฐ 2565. สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน.
ฝ่ายทรัพยากรบุคคล โรงพยาบาลกมลาไสย. (2565). รายงานสถิติอัตรากำลังและการคงอยู่ของบุคลากร โรงพยาบาลกมลาไสย ปีงบประมาณ 2564. โรงพยาบาลกมลาไสย.
ฝ่ายทรัพยากรบุคคล โรงพยาบาลกมลาไสย. (2565). สรุปผลการตรวจสุขภาพประจำปีของเจ้าหน้าที่ โรงพยาบาลกมลาไสย ปีงบประมาณ 2564. โรงพยาบาลกมลาไสย.
เจาะลึกระบบสุขภาพ. (2566, มิถุนายน). แนวโน้มการพัฒนาบุคลากรทางการพยาบาล. สืบค้นจาก https://www.hfocus.org/content/2023/06/27788 สืบค้น20 มิ.ย.2568
ปิยะวดี สุมาลัย. ภาวะหมดไฟในการทำงานของพยาบาลวิชาชีพ สถาบันบำราศนราดูร. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี 2564;4(2):66-78.
Maslach C, Jackson SE. The measurement of experienced burnout. J Occup Behav 1981;2(2):99-113.
Maslach C, Leiter MP, Jackson SE. Making a significant difference with burnout interventions: Researcher and practitioner collaboration. J Organ Behav 2022;43:980-990.
Hobfoll SE, Halbesleben J, Neveu JP, Westman M. Conservation of resources in the organizational context: The reality of resources and their consequences. Annu Rev Organ Psychol Organ Behav 2018;5:103-128.
Bakker AB, Demerouti E, Sanz-Vergel AI. Job demands-resources theory: Ten years later. Annu Rev Organ Psychol Organ Behav 2023;10:25-53.
Centers for Disease Control and Prevention. Psychosocial hazards. National Institute for Occupational Safety and Health; 2021.10. Blumer H. Symbolic interactionism: Perspective and method. Berkeley: University of California Press; 1969.
Denzin NK. The research act: A theoretical introduction to sociological methods. 3rd ed. New York: McGraw-Hill; 1978.
Graneheim UH, Lundman B. Qualitative content analysis in nursing research: Concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse Educ Today 2004;24(2):105-112.
Lincoln YS, Guba EG. Naturalistic inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications; 1985.
Ashipala DO, Nghole TM. Factors contributing to burnout among nurses at a district hospital in Namibia: A qualitative perspective of nurses. J Nurs Manag 2022;30:2982-2991.
Ge MW, Hu FH, Jia YJ, Tang W, Zhang WQ, Chen HL. Global prevalence of nursing burnout syndrome and temporal trends for the last 10 years: A meta-analysis. J Clin Nurs 2023;32(17-18):5836-5854.
อภิรดี นันศุภวัตณ์ และคณะ. การสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างความยืดหยุ่น ภาวะหมดไฟ การมีส่วนร่วมในการทำงาน และความตั้งใจที่จะลาออกในหมู่พยาบาล. BMC Nursing 2567;23(1).
สุปราณี ชูรัตน์, เพชรสุนีย์ ทั้งเจริญกุล, อภิรดี นันท์ศุภวัฒน์. ความไม่สมดุลของความพยายามกับรางวัลที่ได้รับและความเหนื่อยหน่ายในงานของพยาบาลในโรงพยาบาลตติยภูมิ. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 2566;50(2):170-181.
ศุภลักษณ์ ใจบุญ. ปัจจัยที่มีผลต่อภาวะหมดไฟในการทำงานของพยาบาลวิชาชีพ โรงพยาบาลฝาง จังหวัดเชียงใหม่. วารสาร Trends of Humanities and Social Sciences Research 2567;12(2):301-322.
อรษา จีนนา, ประพันธ์ วงศ์บางโพ. ภาวะหมดไฟที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการทำงานของบุคลากรทางการแพทย์: กรณีศึกษาสังกัดสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกระบี่. วารสารรามคำแหง ฉบับบัณฑิตวิทยาลัย 2567;7(2):75.
Castillo-González A, Velando-Soriano A, De La Fuente-Solana EI, et al. Relation and effect of resilience on burnout in nurses: A literature review and meta-analysis. Int Nurs Rev 2024;71:160-167.
Gecas, Viktor; Tsushima, Teresa "Symbolic Interactionism ." International Encyclopedia of Marriage and Family. . Retrieved April 01, 2026 from Encyclopedia.com: https://www.encyclopedia.com/reference/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/symbolic-interactionism
