ภาวะโลกร้อนกับพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกของครัวเรือนในเขตเมืองร้อน กลุ่มภาคตะวันตก

บทคัดย่อ

     การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความเชื่อมโยงระหว่างภาวะโลกร้อน การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พลวัตการแพร่ระบาดของโรคไข้เลือดออก และพฤติกรรมการป้องกันโรคของครัวเรือนในเขตเมืองร้อน กลุ่มภาคตะวันตกของประเทศไทย โดยเน้นมาตรการ “3 เก็บ” ได้แก่ เก็บบ้าน เก็บขยะ และเก็บน้ำ การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพร่วมกับการวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิ ประชากรในการศึกษาคือครัวเรือนในพื้นที่ 5 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดกาญจนบุรี จังหวัดตาก จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดเพชรบุรี และจังหวัดราชบุรี กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงจากพื้นที่ที่มีลักษณะความเสี่ยงแตกต่างกัน ได้แก่ เขตเมืองหนาแน่น พื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่อุตสาหกรรม และพื้นที่ท่องเที่ยว เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลเอกสารและข้อมูลทุติยภูมิ แบบวิเคราะห์เนื้อหา และกรอบแนวคิดการวิเคราะห์ตามทฤษฎีระบาดวิทยาสิ่งแวดล้อมและแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงตีความ

     ผลการศึกษาพบว่า แม้ครัวเรือนส่วนใหญ่จะรับรู้ถึงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่ยังขาดการเชื่อมโยงอย่างเป็นรูปธรรมระหว่างภาวะโลกร้อนกับความเสี่ยงต่อโรคไข้เลือดออกภายในครัวเรือนของตนเอง โดยเฉพาะการรับรู้โอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรค ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้การปฏิบัติมาตรการ “3 เก็บ” ขาดความต่อเนื่อง นอกจากนี้ มาตรการดังกล่าวยังเผชิญอุปสรรคเชิงระบบที่ถูกซ้ำเติมจากสภาพอากาศแปรปรวน ได้แก่ ความจำเป็นในการกักเก็บน้ำเพื่อรับมือกับภัยแล้ง ทำให้บางครัวเรือนไม่สามารถปิดภาชนะได้มิดชิด และปัญหาการจัดการขยะที่ไม่มีประสิทธิภาพในเขตเมืองหนาแน่น ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การป้องกันโรคไข้เลือดออกภายใต้บริบทของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศควรมุ่งเสริมสร้างการรับรู้ความเสี่ยงระดับครัวเรือน ควบคู่กับการพัฒนาระบบจัดการน้ำและขยะในระดับชุมชนและท้องถิ่น