การประยุกต์ใช้เวชศาสตร์วิถีชีวิตในระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย: การวิจัยเชิงสังเคราะห์วรรณกรรมขอบเขตกว้าง
คำสำคัญ:
เวชศาสตร์วิถีชีวิต, ระบบบริการสุขภาพไทย, การทบทวนวรรณกรรมขอบเขตกว้าง, โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง, การสังเคราะห์วรรณกรรมบทคัดย่อ
การศึกษานี้มุ่งสังเคราะห์วรรณกรรมขอบเขตกว้างเกี่ยวกับสถานการณ์ รูปแบบ และผลลัพธ์ของการประยุกต์ใช้เวชศาสตร์วิถีชีวิตในระบบสาธารณสุขไทย โดยดำเนินการตามมาตรฐาน PRISMA-ScR สืบค้นงานวิจัยปฐมภูมิจากฐานข้อมูล TCI และ Google Scholar ระหว่าง พ.ศ. 2563–2569 คัดเลือกบทความฉบับเต็มที่เกี่ยวข้องกับการใช้ 6 เสาหลักของเวชศาสตร์วิถีชีวิตในประเทศไทย จำนวน 20 รายการ เพื่อนำมาสกัดข้อมูลและสังเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า การประยุกต์ใช้เวชศาสตร์วิถีชีวิตในประเทศไทยมีการพัฒนาที่ชัดเจนใน 4 มิติ ได้แก่ ด้านนวัตกรรมดิจิทัล มีการใช้แพลตฟอร์มออนไลน์และ LINE Application เป็นเครื่องมือหลักในการติดตามพฤติกรรมและให้คำปรึกษาทางไกล ด้านประสิทธิผลทางคลินิก พบว่าสามารถลดระดับน้ำตาลสะสม ความดันโลหิต และเพิ่มการทำงานของไตได้อย่างเป็นรูปธรรม ด้านบริบทวัฒนธรรมและชุมชน มีการบูรณาการร่วมกับวิถีมุสลิม การส่งเสริมสุขภาพพระสงฆ์ และการใช้กลไกอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านเป็นผู้จัดการรายกรณี และด้านภาวะเฉพาะทาง มีการขยายผลสู่การดูแลภาวะมีบุตรยากและภาวะปริชานบกพร่องในผู้สูงอายุ โดยใช้การสนทนาสร้างแรงจูงใจและการสนับสนุนทางสังคมเป็นกลไกสำคัญ
เอกสารอ้างอิง
กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2565). แผนปฏิบัติการด้านการป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อของประเทศไทย (พ.ศ. 2566–2570). กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค.
American College of Lifestyle Medicine. (2024). What is lifestyle medicine? https://lifestylemedicine.org/what-is-lifestyle-medicine/
Kelly, J., Karlsen, M., & Steinke, G. (2018). Lifestyle medicine: A brief review of its dramatic impact on health and survival. The Permanente Journal, 22, 17–025.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2566). แนวทางการดำเนินงานเวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine) ในระบบบริการสุขภาพ. สถาบันเวชศาสตร์วิถีชีวิต กรมอนามัย.
สมาคมเวชศาสตร์วิถีชีวิตไทย. (2566). ทิศทางและอนาคตของเวชศาสตร์วิถีชีวิตในบริบทสาธารณสุขไทย. วารสารเวชศาสตร์วิถีชีวิตและสุขภาวะ, 1(1), 1–8.
Sirasoonthorn, P. (2020). Lifestyle coaching and a salutogenic model for life skill development and transferability for diabetes and hypertension risk groups, Thailand. International Journal of Education and Social Science Research, 3(3), 23–37.
นฤมล สุขประเสริฐ. (2563). การนำผลของโปรมแกรมการส่งเสริมสุขภาพ พอเพียงร่วมกับวิถีมุสลิมต่อพฤติกรรมการควบคุมโรคและระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานมุสลิมที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ไประยุกต์ใช้. Journal of Environmental and Community Health, 5(3), 11–16.
สุรีย์ ทั่งทอง, & สุมลรัตน์ ขนอม. (2564). ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ ต่อการลดปัจจัยเสี่ยงของผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่มารับบริการ ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแห่งหนึ่งในภาคใต้ของประเทศไทย. Journal of Health Sciences and Pedagogy, 1(2), 1–15.
พวงพิกุล บุญประสิทธิ์. (2565). ผลของโปรแกรมการฝึกสติแบบสั้น (MBBI) ต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพและการควบคุมน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มารับบริการคลินิกเบาหวานโรงพยาบาลลานสกา จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารสาธารณสุขมูลฐานภาคใต้, 37(1), 183–198.
นิตยา แซ่ลี้, & ศิวพล สุวรรณบัณฑิต. (2567). การพัฒนาโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้เรื่องการนอนหลับที่ดี โดยใช้หลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต และการแพทย์ทางเลือก ในกลุ่มผู้รับบริการ คลินิกการแพทย์ทางเลือก ศูนย์อนามัยที่ 3 นครสวรรค์. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ), 34(3), 81–91.
สมพงษ์ ชัยโอภานนท์, & ประมณฑ์ วิวัฒนากุลวาณิชย์. (2567). การศึกษาโปรแกรมปรับเปลี่ยนการบริโภคอาหารตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 34(3), 528–536.
มกรารัตน์ หวังเจริญ. (2567). ผลของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตต่อภาวะมีบุตรยาก. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น, 16(3), 295–306.
วิไลรัตน์ สุทธิประภา. (2568). ผลของรูปแบบการดูแลสุขภาพผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โดยการประยุกต์แนวคิดเวชศาสตร์วิถีชีวิต โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านกอก อำเภอสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์. Journal of Environmental and Community Health, 10(6), 157–167.
ภรัญวิทย์ อนันต์ดิลกฤทธิ์, & วรพงษ์ สายโสภา. (2568). ประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้สุขภาพด้วยหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต ในผู้สูงอายุที่มีภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 19(3), 1174–1191.
ธวัชชัย เหลืองศิริ, สิทธิศานติ์ ทรัพย์สิริโสภา, ฉัตรทิวัฒน์ ฝ่ายหมื่นไวย์, & สุธิดา ดวงพุทธา. (2568). ผลการพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังและส่งเสริมสุขภาพพระสงฆ์ด้วยเวชศาสตร์วิถีชีวิต จังหวัดหนองคาย. Journal of Environmental Education Medical and Health, 10(3), 307–319.
หทัย ธาตุทำเล. (2568). การพัฒนาการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานประเภทที่ 2 ให้เข้าสู่ระยะสงบตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตในพื้นที่อำเภอกุดจับ จังหวัดอุดรธานี. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ), 40(3), e16844.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2561). แผนยุทธศาสตร์ชาติ ระยะ 20 ปี (ด้านสาธารณสุข) พ.ศ. 2561–2580. กระทรวงสาธารณสุข.
จินตภัทร์ คูวิจิตรสุวรรณ, & สรณัฐ ลลิตวงศา. (2569). ประสิทธิผลของการสนทนาสร้างแรงจูงใจร่วมกับการใช้สื่อสังคมออนไลน์ต่อการลดน้ำหนักในผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อมล้านนา, 16(1), 142–155.
ศิริพร ศรีชะตา, อนุชา ไทยวงษ์, กำทร ดานา, ดิษฐพล ใจซื่อ, & วัชรินทร์ สมบัติศิริ. (2569). ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมสุขภาพ และผลลัพธ์ทางคลินิกในบุคลากรที่มีภาวะน้ำหนักเกิน. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล, 32(1), 1–18.
