การพัฒนารูปแบบการคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุโดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร
คำสำคัญ:
การคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุ, การมีส่วนร่วมของชุมชน, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุโดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในอำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร โดยใช้แนวทางวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) บูรณาการกับแนวคิด Design Thinking เพื่อสร้างรูปแบบ SMART-S Model การดำเนินการประกอบด้วย 4 ระยะ กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ผู้นำชุมชน และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข รวม 65 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม การสัมภาษณ์เชิงลึก และการประชุมเชิงปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการทดสอบ t-test
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบ SMART-S Model สามารถเพิ่มอัตราการคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุครบทั้ง 9 ด้านจาก 58.12% เป็น 86.73% อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) คุณภาพการคัดกรองดีขึ้นจาก 72.4 เป็น 88.3 คะแนน และอัตราการตรวจพบความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจาก 41.7% เป็น 67.8% นอกจากนี้ระดับการมีส่วนร่วมของชุมชนอยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.26, S.D. = 0.44)
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ.(2566). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุ ระยะที่ 3 (พ.ศ. 2566–2580). กรุงเทพฯ: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์; 2566.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2564). คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสกลนคร.(2568). รายงานการคัดกรองผู้สูงอายุ 9 ด้าน (Basic/Community Screen STEP1) ปีงบประมาณ 2567. สกลนคร: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสกลนคร; 2568.
World Health Organization.(2015). World report on ageing and health. Geneva: WHO; 2015.
Fried LP, Tangen CM, Walston J, Newman AB, Hirsch C, Gottdiener J, et al.(2001). Frailty in older adults: evidence for a phenotype. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2001;56(3):M146-56.
Kemmis S, McTaggart R.(1988). The action research planner. 3rd ed. Victoria: Deakin University; 1988.
Brown T.(2008). Design thinking. Harv Bus Rev. 2008;86(6):84-92.
ตันสกุล หนูเวียง.(2568). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ตำบลกล้วยกว้าง อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ. 2568;4(1):353-60.
กิตติพิบูลย์ วีรพล, บุญตานนท์ นิธิรัตน์.(2563). การพัฒนารูปแบบการคัดกรองและส่งเสริมสุขภาวะเพื่อป้องกันการเข้าสู่ภาวะพึ่งพิงของผู้สูงอายุตามแนวคิด "ไม่ล้ม ไม่ลืม ไม่ซึมเศร้า กินข้าวอร่อย". วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2563;14(34):158-71.
Rappaport J.(1978). Terms of empowerment/exemplars of prevention: toward a theory for community psychology. Am J Community Psychol. 1987;15(2):121-48.
Ryan RM, Deci EL.(2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. Am Psychol. 2000;55(1):68-78.
Fischer F.(2006). Participatory governance as deliberative empowerment: the cultural politics of discursive space. Am Rev Public Adm. 2006;36(1):19-40.
Norman DA.(1988). The psychology of everyday things. New York: Basic Books; 1988.
World Health Organization.(2010). Framework for action on interprofessional education & collaborative practice. Geneva: WHO; 2010.
Putnam RD.(2000). Bowling alone: the collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster; 2000.
Faul F, Erdfelder E, Lang AG, Buchner A.(2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behav Res Methods. 2007;39(2):175-91.
Cohen J.(1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates; 1988.
Likert R.(1967). The method of constructing an attitude scale. In: Fishbein M, editor. Readings in attitude theory and measurement. New York: Wiley; 1967. p. 90-5.
Arnstein SR.(1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of planners. 1969 Jul 1;35(4):216-24.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2564). คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
Hodkinson HM.(1972). Evaluation of a mental test score for assessment of mental impairment in the elderly. Age Ageing. 1972;1(4):233-8.
Mahoney FI, Barthel DW.(1965). Functional evaluation: the Barthel Index. Md State Med J. 1965;14:61-5.
Wongpakaran, Nahathai, Tinakon Wongpakaran, and Robert Van Reekum.(2013). "The use of GDS-15 in detecting MDD: a comparison between residents in a Thai long-term care home and geriatric outpatients." Journal of clinical medicine research 5, no. 2 (2013): 101.
Yesavage JA, Brink TL, Rose TL, Lum O, Huang V, Adey M, et al.(1982). Development and validation of a geriatric depression screening scale: a preliminary report. J Psychiatr Res. 1982-1983;17(1):37-49.
Aung MN, Moolphate S, Aung TN, Koyanagi Y, Kurusattra A, Chantaraksa S, Supakankunti S, Yuasa M.(2022). Effectiveness of a community-integrated intermediary care (CIIC) service model to enhance family-based long-term care for Thai older adults in Chiang Mai, Thailand: A cluster-randomized controlled trial TCTR20190412004. Health Research Policy and Systems. 2022 Nov 29;20(Suppl 1):110.
นฤมล ปิ่นพรม, ราตรี หะนุรัตน์, รอฮานา โต๊ะแฉะ.(2024). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพแบบบูรณาการของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง อำเภอสุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2024;9(4):586-93.
ภูสง่า พรทิพย์.(2568). รูปแบบการพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการคัดกรองภาวะสุขภาพผู้สูงอายุ 9 ด้าน อำเภอเมืองกาฬสินธุ์. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2568;10(1):725-33.
