ผลของโปรแกรมตามแนวคิดแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อการรับรู้เกี่ยวกับการใช้ยา พฤติกรรมการใช้ยา และระดับความดันโลหิตในผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูง
คำสำคัญ:
การรับรู้เกี่ยวกับการใช้ยา, พฤติกรรมการใช้ยา, ความดันโลหิตสูง, ผู้สูงอายุ, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมตามแนวคิดแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อการรับรู้เกี่ยวกับการใช้ยา พฤติกรรมการใช้ยา และระดับความดันโลหิตในผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูง รูปแบบการวิจัยเป็นแบบสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างจำนวน 60 ราย คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมกลุ่มละ 30 ราย เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามการรับรู้เกี่ยวกับการใช้ยา แบบสอบถามพฤติกรรมการใช้ยา และแบบบันทึกค่าความดันโลหิต วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การทดสอบทีแบบจับคู่ (Paired t-test) การทดสอบทีแบบอิสระ (Independent t-test) และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน (Pearson’s correlation coefficient)
ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรม กลุ่มทดลองมีคะแนนการรับรู้เกี่ยวกับการใช้ยาและพฤติกรรมการใช้ยาสูงกว่าก่อนการทดลองและสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ (p < .01) ขณะที่ค่าความดันโลหิตทั้งซีสโตลิกและไดแอสโตลิก ลดลงอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม (p < .01) นอกจากนี้ การรับรู้เกี่ยวกับการใช้ยามีความสัมพันธ์ทางบวกกับพฤติกรรมการใช้ยา (r = .68, p < .01) และมีความสัมพันธ์ทางลบกับระดับความดันโลหิต (r = -.52, p < .01) เช่นเดียวกับพฤติกรรมการใช้ยาที่มีความสัมพันธ์ทางลบกับระดับความดันโลหิต (r = -.55, p < .01)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. (2023). Hypertension. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
Aekplakorn W, Puckcharern H, Thaikla K, Satheannoppakao W, Vathesatogkit P. Thai National Health Examination Survey VI. Nonthaburi: Health Systems Research Institute; 2021.
Burnier, M., & Egan, B. M. Adherence in hypertension. Circulation Research. (2019). 124(7), 1124–1140. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.118.313220
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสิงห์บุรี. รายงานสถานการณ์โรคความดันโลหิตสูง จังหวัดสิงห์บุรี. สิงห์บุรี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสิงห์บุรี; 2567.
ศูนย์วิจัยและประเมินเทคโนโลยีทางการแพทย์. รายงานสถานการณ์โรคความดันโลหิตสูงในประเทศไทย. นนทบุรี: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2563. Available from: https://www.dms.go.th
Becker, M. H. The health belief model and personal health behavior. Health Education Monographs. 1974;2, 324–473.
Rosenstock, I. M. Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs. 1974;2(4), 328–335.
Lee JK, Grace KA, Taylor AJ. Effect of a pharmacy care program on medication adherence and persistence, blood pressure, and low-density lipoprotein cholesterol: A randomized controlled trial. JAMA. 2006;296(21):2563-2571.
Tam, H. L., Wong, E. M. L., & Cheung, K. Effectiveness of educational interventions on adherence to lifestyle modifications among hypertensive patients. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020;17(7), 2513.
Al-Noumani SM, Al-Harrasi M, Jose J, Al-Naamani Z, Panchatcharam SM. Educational interventions to improve medication adherence in patients with chronic diseases. J Nurs Educ Pract. 2020;10(3):45-53. DOI: 10.5430/jnep.v10n3p45
Islam, M. T., Arafat, S. M., Chowdhury, A., Orchi, K., Sultana, S., Bushra, T., Islam, M. R., Fatema, K., Khan, M. M. H., & Haque, M. A. Role of the Health Belief Model in the management of hypertension: A systematic review. Cureus. 2025;17(10), e94139. https://doi.org/10.7759/cureus.94139
Bandura A. Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman; 1997.
Rimer BK, Glanz K. Theory at a glance: A guide for health promotion practice. 2nd ed. Bethesda (MD): National Cancer Institute; 2005. Available from: https://cancercontrol.cancer.gov/brp/research/theories_project/theory.pdf
Thyer BA. The handbook of social work research methods. 3rd ed. Thousand Oaks (CA): Sage Publications; 2020. doi:10.4135/9781544364902.
Best JW, Kahn JV. Research in education. 10th ed. Boston: Pearson Education; 2017.
Wong MCS, Mercer S, Lam AT, et al. The effectiveness of health education programs for hypertension control: A systematic review. BMC Public Health. 2020;20:456. doi:10.1186/s12889-020-08628-5.
Kim SJ, Shin J, Park JB, Kim KI. Medication adherence and blood pressure control among hypertensive patients. Hypertension Res. 2018;41(4):268-275.
Zhang Y, Li X, Wang Z, Chen H. Educational intervention for hypertension management: A systematic review and meta-analysis. Int J Nurs Stud. 2021;118:103913.
Ruppar TM, Cooper PS, Mehr DR, Delgado JM, Dunbar-Jacob JM. Medication adherence interventions improve heart disease mortality and readmission rates: Systematic review and meta-analysis. Drugs Aging. 2019;36(3):213-223. doi:10.1007/s40266-018-00607-4.
Abegaz TM, Shehab A, Gebreyohannes EA, Bhagavathula AS, Elnour AA. Nonadherence to antihypertensive drugs: A systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2017;96(4):e5641. doi:10.1097/MD.0000000000005641.
Marcum ZA, Sevick MA, Handler SM. Medication nonadherence: A diagnosable and treatable medical condition. Drugs Aging. 2017;34(3):191-201.
Liu X, Zhang Y, Fang S, Zhang J, Wang Y, Zhang Y. Medication adherence and blood pressure control among hypertensive patients. J Clin Hypertens (Greenwich). 2021;23(2):321–329. doi:10.1111/jch.14188.
Bosworth HB, Granger BB, Mendys P, Brindis R, Burkholder R, Czajkowski SM, et al. Medication adherence: A call for action. Am Heart J. 2011;162(3):412–424. doi:10.1016/j.ahj.2011.06.007.
Wongpakaran T, Wongpakaran N, Sirirak T. Illness perception and health behaviors among patients with chronic diseases. J Health Res. 2022;36(2):215-224. doi:10.1108/JHR-05-2021-0273., 118, 103913.
