ประสบการณ์การรับรู้ ความเข้าใจ และช่องว่างความรู้เกี่ยวกับอันตรายจากการใช้กัญชาของวัยรุ่น ในจังหวัดนครพนม : การวิจัยเชิงคุณภาพ
คำสำคัญ:
กัญชา, วัยรุ่น, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, การวิจัยเชิงคุณภาพ, จังหวัดนครพนมบทคัดย่อ
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสบการณ์ การรับรู้ ความเข้าใจ ช่องว่างความรู้ และกระบวนการเกิดความรอบรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับอันตรายจากการใช้กัญชาของวัยรุ่นในจังหวัดนครพนม ภายหลังการเปลี่ยนแปลงนโยบายกัญชาของประเทศไทย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผู้ให้ข้อมูลหลักคือวัยรุ่นระดับมัธยมศึกษาตอนต้นที่ยังไม่เคยมีประสบการณ์ใช้กัญชาโดยตรง จำนวน 13 คน ซึ่งได้มาจากการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้คือแบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบ กึ่งโครงสร้าง เก็บข้อมูลจนกระทั่งข้อมูลอิ่มตัว และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์แก่นสาร (Thematic Analysis)
ผลการศึกษาพบประเด็นหลัก 5 ประการ ได้แก่ 1) การเข้าถึงแหล่งข้อมูลหลัก สื่อออนไลน์เป็นช่องทางหลักที่หล่อหลอมทัศนคติเชิงบวกผ่านเนื้อหาเชิงส่งเสริมมากกว่าคำเตือน 2) ความเข้าใจในข้อมูลเกี่ยวกับกัญชา วัยรุ่นมีความรู้เพียงระดับผิวเผิน แต่ขาดความเข้าใจเชิงลึกด้านกลไกการเสพติดและผลกระทบต่อสมอง 3) การโต้ตอบ การตัดสินใจ และการจัดการสถานการณ์เสี่ยง ขาดทักษะเชิงปฏิบัติในการปฏิเสธเมื่อถูกชักชวน 4) รูปแบบการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับบริบทของวัยรุ่น ต้องการเรียนรู้ผ่านสื่อสมัยใหม่ คลิปสั้น หรือการเรียนรู้ผ่านเกม มากกว่าการสั่งสอนแบบทางเดียว และ 5) ความสับสนเกี่ยวกับกฎหมายกัญชาและช่องทางช่วยเหลือ ไม่มั่นใจในขอบเขตของกฎหมายและวิธีการรายงานผู้กระทำผิด
ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่า วัยรุ่นมีความรอบรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับกัญชาเพียงระดับพื้นฐาน แต่ขาดระดับปฏิสัมพันธ์และระดับวิจารณญาณ การป้องกันที่มีประสิทธิภาพจึงควรบูรณาการการเรียนรู้ เชิงปฏิบัติการ เช่น การจำลองสถานการณ์ (Simulation-Based Learning) เป็นต้น เพื่อยกระดับทักษะ การคิดวิเคราะห์ การตัดสินใจ และการจัดการตนเองเมื่อเผชิญสถานการณ์เสี่ยงในชีวิตจริง
คำสำคัญ: กัญชา, วัยรุ่น, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, การวิจัยเชิงคุณภาพ, จังหวัดนครพนม
เอกสารอ้างอิง
Yang J, Mejia MC, Sacca L, Hennekens CH, Kitsantas P.(2024). Trends in marijuana use among adolescents in the United States. Pediatr Rep. 2024;16(4):872-9.
Harrison ME, Kanbur N, Canton K, Desai TS, Lim-Reinders S, Groulx C, et al.(2024). Adolescents’ cannabis knowledge and risk perception: A systematic review. J Adolesc Health. 2024;74(3):402-40.
พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 136 ตอนที่ 19 ก (18 กุมภาพันธ์ 2562). หน้า 1-17.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 พ.ศ. 2563. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนพิเศษ 290 ง (14 ธันวาคม 2563). หน้า 33-4.
กฎกระทรวง การขออนุญาตและการอนุญาตผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 เฉพาะกัญชา พ.ศ. 2564. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 138 ตอนที่ 79 ก (26 พฤศจิกายน 2564). หน้า 1-38.
Yimsaard P, Lancaster KE, Sohn AH.(2023). Potential impact of Thailand’s cannabis policy on the health of young adults: Current status and future landscape. Lancet Reg Health Southeast Asia. 2023;10:100145.
อังติมา ปักกิ่งเมือง, ภารวี บุญมาเลิศ, จตุรัส พูลมงคล, รุ้งนภา เต็งไตรสรณ์.(2568). การศึกษาความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับกัญชาของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในโรงเรียนละแวกมหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสมุทรปราการ ภายหลังการรับชมสื่ออินโฟกราฟิกส์. ใน: รายงานการประชุมวิชาการระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 10 “งานวิชาการรับใช้สังคม”. สมุทรปราการ: มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ; 2568. หน้า 130-45.
ธนพร วรรณกูล, ศุภลักษณ์ พื้นทอง, สุพร พริ้งเพริศ.(2567). ปัจจัยทำนายความรอบรู้ทางสุขภาพในการป้องกันการใช้กัญชาของนักศึกษามหาวิทยาลัยเอกชนแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร. วารสารสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง. 2567;9(1):207-20.
ขวัญชนก มีบ้านเกิ้ง, ปางธรรม สวนเจริญ, ธีร จูฑา, ศุภณัฐ ช่วยชีพ, ศุจิมน มังคลรังสี.(2567). ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการใช้กัญชาในกลุ่มเยาวชนอายุ 15-22 ปีในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี. 2567;13(2):87-94.
Vogel EA, Romm KF, Massey ZB, Cohn AM.(2025). Social media use, cannabis attitudes, and cannabis use among adolescents: An observational study. Prev Med Rep. 2025;55:103126.
สุรสิงห์ สมบัติ, นงค์นุช แน่นอุดร, ภาสิต ศิริเทศ, มนเทียร วงศ์เทียนหลาย, ชานนท์ ชูศรีวัน, Duch C, และคณะ.(2567). กัญชากับวัยรุ่น. บูรพาเวชสาร. 2567;11(1):115-27.
ชาย โพธิสิตา.(2562). ศาสตร์และศิลป์ของการวิจัยเชิงคุณภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 8. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2562.
Braun V, Clarke V.(2006). Using thematic analysis in psychology. Qual Res Psychol. 2006;3(2):77-101.
Ladegard K, Bhatia D.(2023). Impact of cannabis legalization on adolescent cannabis use. Child Adolesc Psychiatr Clin N Am. 2023;32(1):1-12.
Mital S, Nguyen HV.(2025). Legalizing youth-friendly cannabis edibles and extracts and adolescent cannabis use. JAMA Netw Open. 2025;8(4):e2412345.
Lee J, Krishnan-Sarin S, Kong G.(2023). Social media use and cannabis vaping initiation among U.S. youth. Drug Alcohol Depend. 2023;249:109949.
วชิระ เพ็งจันทร์.(2560). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ. ใน: เอกสารการประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพบุคลากรกรมอนามัย เรื่อง ความรอบรู้สุขภาพมุ่งสู่ประเทศไทย. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2560.
Nutbeam D.(2008). The evolving concept of health literacy. Soc Sci Med. 2008;67(12): 2072-8.
ลลินา สกุลพาเจริญ.(2566). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันการใช้กัญชาในทางที่ไม่เหมาะสมของ กลุ่มวัยเรียน ในจังหวัดอุดรธานี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2566;16(2):230-43.
Bandura A.(1977). Social learning theory. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.
