การพัฒนารูปแบบการจัดการภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุข ของศูนย์ปฏิบัติการภาวะฉุกเฉิน ระดับอำเภอ จังหวัดสกลนคร

บทคัดย่อ

     การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์ ศักยภาพ ปัญหา และข้อจำกัดของระบบการจัดการภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขในระดับอำเภอ จังหวัดสกลนคร 2) พัฒนารูปแบบการจัดการภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ และ 3) ประเมินผลการใช้รูปแบบที่พัฒนาขึ้น กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วยผู้บริหารและผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้องกับศูนย์ปฏิบัติการภาวะฉุกเฉิน (EOC) ในพื้นที่ 4 อำเภอ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แนวคำถามสนทนากลุ่ม แบบประเมินศักยภาพ EOC Assessment Tool และแบบสอบถามความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา

     ผลการวิจัยพบว่า 1) จากสถานการณ์ที่ผ่านมาทั้ง 4 พื้นที่มีประสบการณ์ในการจัดการภาวะฉุกเฉินหลายประเภท และมีการจัดตั้ง EOC รวมถึงนำระบบ ICS มาใช้ในระดับหนึ่ง แต่การดำเนินงานยังอาศัยการปรับตัวตามสถานการณ์ และยังไม่มีรูปแบบที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน โดยผลการประเมินศักยภาพก่อนการพัฒนาพบว่าผ่านเกณฑ์เพียงร้อยละ 24–31 2) รูปแบบการจัดการภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขที่พัฒนาขึ้นคือ SAKON Model ซึ่งเป็นรูปแบบการพัฒนาเชิงยุทธศาสตร์ที่เน้นการเสริมสร้างศักยภาพบุคลากร มาตรฐานกระบวนการ และการบูรณาการข้อมูลและเครือข่าย ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ Standardized Command, Area-based & Adaptive, Knowledge & Capacity Building, Operational Data & One Information และ Network & Community 3) หลังการใช้รูปแบบ สัดส่วนการผ่านเกณฑ์ EOC Assessment Tool เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 40–52 และผู้ปฏิบัติงานมีความพึงพอใจในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 4.59) สะท้อนถึงการยกระดับความพร้อมของระบบอย่างชัดเจน