ผลของโปรแกรมการรับรู้ความสามารถตนเองต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะอ้วนลงพุง ของผู้ป่วยเบาหวาน อำเภอโคกสูง จังหวัดสระแก้ว
คำสำคัญ:
การรับรู้ความสามารถตนเอง, พฤติกรรมการป้องกันภาวะอ้วนลงพุง, ผู้ป่วยเบาหวานบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา ผลของโปรแกรมการรับรู้ความสามารถตนเองต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะอ้วนลงพุงของผู้ป่วยเบาหวาน อำเภอโคกสูง จังหวัดสระแก้ว กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้ป่วยเบาหวาน จำนวน 60 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 30 คน และกลุ่มควบคุม 30 คน ได้จากการสุ่มหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) โปรแกรมการรับรู้ความสามารถตนเองต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะอ้วนลงพุง 2) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป และ 3) แบบสอบถามการรับรู้ความสามารถตนเองด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย และการจัดการความเครียด ซึ่งมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ .91 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และวิเคราะห์เปรียบเทียบด้วยสถิติ One-way Repeated Measures ANOVA และ Independent t-test
ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรมการรับรู้ความสามารถตนเอง กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการป้องกันภาวะอ้วนลงพุงด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย และการจัดการความเครียด สูงกว่าก่อนการทดลองและสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) นอกจากนี้ ภายในกลุ่มทดลองพบว่าคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมทั้ง 3 ด้าน ระหว่างก่อนการทดลอง หลังการทดลอง และระยะติดตามผล มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) ค่าเฉลี่ยเส้นรอบเอวหลังการทดลองและระยะติดตามผลลดลงจากก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมภายหลังการทดลอง พบว่ากลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย และการจัดการความเครียดสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.05)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Noncommunicable diseases [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023 [cited 2025 Apr 4]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
International Diabetes Federation. IDF diabetes atlas. 10th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2021 [cited 2025 Apr 4]. Available from: https://diabetesatlas.org
World Health Organization. Obesity and overweight [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021 [cited 2025 Apr 7]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
วิชัย เอกพลากร, บรรณาธิการ. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. นครปฐม: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. กรุงเทพฯ: ศรีเมืองการพิมพ์; 2566.
American Diabetes Association Professional Practice Committee. Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1). doi:10.2337/dc24-SINT.
กรมควบคุมโรค. รายงานประจำปี กรมควบคุมโรค พ.ศ. 2566. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
Bandura A. Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychol Rev. 1977;84(2):191-215. doi:10.1037/0033-295X.84.2.191.
Polit DF, Hungler BP. Nursing research: Principles and methods. 5th ed. Philadelphia: J.B. Lippincott Company; 1995.
Phoosuwan N, Wongsrila A, Pusuwan P, Kedthongma W. Effectiveness of a knowledge, attitude, and self-efficacy program for people having type 2 diabetes mellitus with uncontrolled blood sugar in a northeastern province of Thailand: A quasi-experimental study [Internet]. 2025 [cited 2025 Apr 15]. Available from: https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-6650347/v1
Timashkov AY, Abrosimov IN, Yaltonsky VM. Illness perception and self-management in patients with type 2 diabetes. J Clin Med Res. 2023;15(2):85-94.
วรุฒ ดวงจิตร, อุรัชชา สัจจาพงศ์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการรับรู้ความสามารถตนเองและการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมสุขภาพและระดับความดันโลหิตของผู้สูงอายุโรคความดันโลหิตสูง ตำบลแม่เย็น อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย. วารสารวิจัยสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2568;7(1):135-49.
นิตยา สุขชัยสงค์, พนิตนันท์ พรหมดำ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการจัดการตนเองร่วมกับการฝึกสติในผู้ป่วยโรคเบาหวานที่คุมไม่ได้. วารสารเกื้อการุณย์. 2566;30(2):241-55.
Zheng Y, Ley SH, Hu FB. Global aetiology and epidemiology of type 2 diabetes mellitus and its complications. Nat Rev Endocrinol. 2018;14(2):88-98. doi:10.1038/nrendo.2017.151.
นันท์นภัส ธนฐากร. การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการออกกำลังกายของผู้สูงอายุติดสังคมที่มีภาวะอ้วนในจังหวัดฉะเชิงเทรา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2565.
พรฤดี นิธิรัตน์, ราตรี อร่ามศิลป์, จารุณี ขาวแจ้ง, วรรณสิริ ประจันโน, เสาวภา เล็กวงษ์, อมาวสี อัมพันศิริรัตน์. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองของผู้ที่อ้วนและมีไขมันในเลือดสูงในจังหวัดจันทบุรี: กรณีประชาชนกลุ่มเสี่ยงต่อโรคเรื้อรัง ตำบลท่าช้าง อำเภอเมือง จังหวัดจันทบุรี. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2563;29(6):1004-15.
Long Q, Guo J, Zhong Q, Jiang S, Wiley J, Chen YL. General self-efficacy and social support as mediators of the association between perceived stress and quality of life among rural women with previous gestational diabetes mellitus. J Clin Nurs. 2021;30(7-8):1026-36. doi:10.1111/jocn.15648.
กฤษณีย์ สุวรรณรัตน์, กรรณิการ์ พรงาม. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะแห่งตนต่อพฤติกรรมสุขภาพ ความเครียด และระดับน้ำตาลในเลือดของหญิงที่มีภาวะเบาหวานจากการตั้งครรภ์. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข. 2567;34(3):82-95.
ธัญรัตน์ บุญล้ำ, วารี กังใจ, นัยนา พิพัฒน์วนิชชา. การศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการด้วยตนเองต่อพฤติกรรมสุขภาพ ระดับความดันโลหิต ระดับน้ำตาลในเลือด และเส้นรอบเอวของผู้สูงอายุภาวะเมตาบอลิก. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา. 2566;31(1):1-15.
