ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรู้ต่อการรับรู้การเจ็บป่วย และการจัดการอาการภาวะฉุกเฉิน โรคหลอดเลือดสมองในผู้ที่มีภาวะเสี่ยง ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจำตำบล จังหวัดสิงห์บุรี
คำสำคัญ:
โปรแกรมการส่งเสริมความรู้, การรับรู้การเจ็บป่วย, การจัดการอาการภาวะฉุกเฉิน, โรคหลอดเลือดสมองบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลของโปรแกรมส่งเสริมความรู้ต่อการรับรู้การเจ็บป่วยและการจัดการอาการภาวะฉุกเฉินของโรคหลอดเลือดสมองในผู้ที่มีภาวะเสี่ยง ดำเนินการศึกษา ณ คลินิกโรคเรื้อรัง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโพกรวม จังหวัดสิงห์บุรี ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม 2568 กลุ่มตัวอย่างจำนวน 60 คน คัดเลือกโดยวิธีเฉพาะเจาะจง และแบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 30 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม 2 ชุด ได้แก่ แบบสอบถามการรับรู้การเจ็บป่วย และแบบสอบถามการจัดการอาการภาวะฉุกเฉินของโรคหลอดเลือดสมอง เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน ได้ค่า IOC อยู่ระหว่าง 0.85–0.89 และมีค่าความเชื่อมั่น (Cronbach’s alpha coefficient) เท่ากับ 0.82 และ 0.90 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติทีแบบกลุ่มสัมพันธ์ (paired t-test) และสถิติทีแบบกลุ่มอิสระ (independent t-test) และสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน
ผลการวิจัยพบว่ากลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยการรับรู้การเจ็บป่วยหลังเข้าร่วมโปรแกรมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (ค่าเฉลี่ย = 92.87, SD = 8.14 เทียบกับ 85.63, SD = 11.92; t(29) = 2.04, p < .05) เช่นเดียวกับคะแนนเฉลี่ยการจัดการอาการภาวะฉุกเฉินโรคหลอดเลือดสมอง ที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (ค่าเฉลี่ย = 9.64, SD = 1.79 เทียบกับ 7.82, SD = 1.15; t(29)= 2.23, p < .05) เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มหลังการทดลอง พบว่ากลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (95.28, SD = 10.37 เทียบกับ 83.42, SD = 9.88; t(58) = 3.12, p < .05) และการรับรู้ความเจ็บป่วยมีความสัมพันธ์กับการจัดการอาการภาวะฉุกเฉินโรคหลอดเลือดสมอง ระดับปานกลาง (r = .46, p<.001)
ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า โปรแกรมส่งเสริมความรู้สามารถเพิ่มการรับรู้การเจ็บป่วยและพัฒนาทักษะการจัดการอาการภาวะฉุกเฉินของโรคหลอดเลือดสมองในผู้ที่มีภาวะเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิผล ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันโรคและการจัดการตนเองในกลุ่มประชากรที่มีความเสี่ยงสูงได้อย่างเหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
American Heart Association/American Stroke Association. (2024). 2024 guideline for the primary prevention of stroke. https://www.heart.org
Dombrowski, S. U., White, M., Sniehotta, F. F., & Johnston, M. (2022). Behaviour change interventions for stroke prevention: A systematic review and meta-analysis. Health Psychology Review, 16(3), 455–475. https://doi.org/10.1080/17437199.2021.1880010
Dharmasaroja, P., & Uransilp, N. (2024). Stroke awareness and knowledge in the at-risk population: A community-based study. Cureus, 16(4), e57756.
Feigin, V. L., Stark, B. A., Johnson, C. O., Roth, G. A., Bisignano, C., Abady, G. G., … Murray, C. J. L. (2021). Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990–2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. The Lancet Neurology, 20(10), 795–820. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(21)00252-0
GBD Stroke Collaborators. (2023). Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990–2021. The Lancet Neurology, 22(7), 627–647. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(23)00145-4
Hagger, M. S., & Orbell, S. (2022). A meta-analytic review of the common-sense model of illness representations. Psychology & Health, 37(6), 643–669. https://doi.org/10.1080/08870446.2021.1945066
Lecouturier, J., Rodgers, H., Murtagh, M. J., White, M., Ford, G. A., & Thomson, R. G. (2020). Systematic review of mass media interventions designed to improve public recognition of stroke symptoms and emergency response. Stroke, 51(3), 110–118. https://doi.org/10.1161/STROKEAHA.119.027562
Leventhal, H., Brissette, I., & Leventhal, E. A. (1996). The common-sense model of self-regulation of health and illness. In L. Cameron & H. Leventhal (Eds.), The self-regulation of health and illness behavior (pp. 42–65). Routledge.
Mellon, L., Doyle, F., Rohde, D., Williams, D., & Hickey, A. (2021). Stroke warning signs and risk factor awareness among the general population: A systematic review. BMC Public Health, 21, 127. https://doi.org/10.1186/s12889-020-10066-9
Ospel, J. M., Goyal, M., & Demchuk, A. M. (2020). Time is brain: Stroke emergency response. The Lancet Neurology, 19(2), 110–112. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(19)30360-9
Powers, W. J., Rabinstein, A. A., Ackerson, T., Adeoye, O. M., Bambakidis, N. C., Becker, K., … Tirschwell, D. L. (2019). Guidelines for the early management of patients with acute ischemic stroke. Stroke, 50(12), e344–e418. https://doi.org/10.1161/STR.0000000000000211
Sposito, J., Zipf, A., Alhowaymel, F., Almutairi, M. T., & Breda, K. (2018). Community-based stroke recognition education and response: An evidence-based intervention project. Creative Nursing, 24(4), 251–257.
Sungbun, S., Tangkawanich, T., Thanakumma, O., Pitchayakoon, N., & Srichote, W. (2022). A community-based participatory approach to increase public knowledge of stroke among ethnic minorities in Thailand. Journal of Public Health and Development.
Virani, S. S., Alonso, A., Aparicio, H. J., Benjamin, E. J., Bittencourt, M. S., Callaway, C. W., … Tsao, C. W. (2021). Heart disease and stroke statistics—2021 update: A report from the American Heart Association. Circulation, 143(8), e254–e743. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000950
World Stroke Organization. (2025). Up again after stroke. Retrieved January 2025, from https://www.world-stroke.org/world-stroke-day-campaign/life-after-stroke/up-again-after-stroke
Zhong, X., Wang, J., He, L., & Xu, R. (2020). Recognition of stroke-related knowledge among community residents and the improvement after intensive health education. BMC Neurology, 20, 373.
กรมควบคุมโรค. (2566). รายงานสถานการณ์โรคหลอดเลือดสมองในประเทศไทย. กระทรวงสาธารณสุข.
วณิชปัญจพล, กัลยา เตชาเสถียร และผาสุก มั่นคง. (2025). ผลของโปรแกรมให้ความรู้ต่อการรับรู้การเจ็บป่วยและการจัดการอาการภาวะฉุกเฉินโรคหลอดเลือดสมองในผู้ที่มีภาวะเสี่ยง. วารสารกองการพยาบาล. 52(3). 120-134. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JND/article/view/284286/189396
