การจัดการความปวดและผลของการจัดการความปวดในผู้ป่วยผ่าตัดเปิดกะโหลกศีรษะ : การทบทวนขอบเขตงานวิจัย
คำสำคัญ:
การจัดการความปวด, ผลของการจัดการความปวด, ผู้ป่วยผ่าตัดเปิดกะโหลกศีรษะ, การทบทวนขอบเขตงานวิจัย, การระงับปวดแบบหลายขนานบทคัดย่อ
การทบทวนขอบเขตงานวิจัย (scoping review) มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจ รวบรวม และสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับรูปแบบการจัดการความปวดและผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นในผู้ป่วยผ่าตัดเปิดกะโหลกศีรษะ ดำเนินการตามกรอบแนวคิดของ Arksey and O'Malley (2005) ร่วมกับแนวทาง PRISMA-ScR สืบค้นข้อมูลจากฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ได้แก่ SciSpace, Google Scholar, PubMed และ Thai Jo ครอบคลุมช่วงปี พ.ศ. 2559–2568 จากงานวิจัยที่ผ่านเกณฑ์การคัดเลือกจำนวน 30 เรื่อง
ผลการศึกษา: ลักษณะงานวิจัย: ส่วนใหญ่เป็นการวิจัยเชิงทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (randomized controlled trials: RCTs) ร้อยละ 59.94 รองลงมาเป็นการวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis) ร้อยละ 23.31 แนวทางการจัดการความปวด: พบการใช้กลยุทธ์การระงับปวดแบบหลายขนาน (Multimodal analgesia) โดยเฉพาะการใช้เทคนิคระงับความรู้สึกเฉพาะที่ร่วมกับยาระงับปวดทั่วร่างกาย (ร้อยละ 73.26) ซึ่งให้ประสิทธิภาพสูงกว่าการใช้ยาโอปิออยด์เพียงอย่างเดียว เทคนิคระงับความรู้สึกเฉพาะที่ที่มีหลักฐานชัดเจน ได้แก่ การฉีดยาชาสกัดเส้นประสาทหนังศีรษะ (scalp nerve block) และการแทรกซึมยาชาในชั้นใต้ผิวหนังหนังศีรษะ (scalp infiltration) โดยใช้ยา ropivacaine และ bupivacaine เป็นหลัก ยานอนโอปิออยด์ที่พบการใช้สูงสุด ได้แก่ paracetamol/acetaminophen (ร้อยละ 56.61) และ NSAIDs (ร้อยละ 30.00) ส่วนยาเสริมที่พบบ่อย ได้แก่ dexmedetomidine (ร้อยละ 29.97) และ gabapentinoids (ร้อยละ 16.55) นอกจากนี้ยังพบการใช้แนวทางการฟื้นตัวเร็ว (Enhanced Recovery After Surgery: ERAS) และการบำบัดเสริม ได้แก่ การฝังเข็มที่จุด P6 ซึ่งช่วยลดอาการคลื่นไส้อาเจียนและบรรเทาความปวดในระยะหลังผ่าตัด รวมถึงดนตรีบำบัดที่มีส่วนช่วยลดความวิตกกังวลและส่งผลต่อการรับรู้ความปวดของผู้ป่วย
เอกสารอ้างอิง
American Association of Neurological Surgeons. Brain surgery. 2022.
Maas AI, Menon DK, Manley GT, Abrams M, Akerlund C, Andelic N, et al. Traumatic brain injury: progress and challenges. Lancet Neurol. 2022;21(11):1004–1060.
Chowdhury T, Garg R, Sheshadri V, Venkatraghavan L, Bergese SD, Cappellani RB, et al. Perioperative factors contributing to post-craniotomy pain. Front Med. 2017;4:23.
De Gray LC, Matta BF. Acute and chronic pain following craniotomy: a review. Anaesthesia. 2005;60:693–704.
Apfelbaum JL, Chen C, Mehta SS, Gan TJ. Postoperative pain experience: results from a national survey suggest postoperative pain continues to be undermanaged. Anesth Analg. 2003;97(2):534–540.
Samagh N, Jangra K, Dey A. Post-craniotomy pain: an update. J Neuroanaesthesiol Crit Care. 2023;10(1):21–30.
Vacas S, Van de Wiele B. Designing a pain management protocol for craniotomy: a narrative review and consideration of promising practices. Surg Neurol Int. 2017;8:291.
Luaute J, Plantier D, Wiart L, Tell L. Care management of agitation/aggressiveness in patients with traumatic brain injury. Ann Phys Rehabil Med. 2016;59(1):58–67.
Hansen MS, Brennum J, Moltke FB, Dahl JB. Pain treatment after craniotomy: where is the (procedure-specific) evidence? Eur J Anaesthesiol. 2011;28(12):821–829.
Herr K, Coyne PJ, Ely E, Gélinas C, Manworren RCB. ASPMN 2019 position statement: pain assessment in the patient unable to self-report. Pain Manag Nurs. 2019;20(5):402–403.
Barr J, Fraser GL, Puntillo K, Ely EW, Gélinas C, Dasta JF, et al. Clinical practice guidelines for the management of pain, agitation, and delirium in adult patients in the intensive care unit. Crit Care Med. 2013;41(1):263–306.
Joint Commission on Accreditation of Healthcare Organizations. Pain assessment and management: an organizational approach. Oakbrook Terrace: JCAHO; 2001.
Mestdagh FP, Lavand’homme PM, Pirard G, Joshi GP, Sauter AR, Van de Velde M, et al. Pain management after elective craniotomy: a systematic review with procedure-specific postoperative pain management recommendations. Eur J Anaesthesiol. 2023;40(10):747–757.
Galvin IM, Levy R, Day AG, Gilron I. Pharmacological interventions for the prevention of acute postoperative pain in adults following brain surgery. Cochrane Database Syst Rev. 2019;(11):CD011931.
Fiore G, Porto E, Pluderi M, Ampollini AM, Borsa S, Legnani FG, et al. Prevention of post-operative pain after elective brain surgery: a meta-analysis of randomized controlled trials. Medicina. 2023;59(5):831.
Darmawikarta D, Sourour M, Couban R, Yang K, Kamath S, Reddy KK, et al. Opioid-free analgesia for supratentorial craniotomies: a systematic review. Can J Neurol Sci. 2019;46(4):415–422.
Salimi S, Taheri M, Kashani HRK, Ghani F, Behnaz F, Ghasemi M. Evaluation of intravenous infusion of ibuprofen with paracetamol-morphine in pain and satisfaction of patients undergoing supratentorial brain surgery. Anesth Pain Med. 2023;13(5):e139758.
Sivakumar W, Jensen M, Martinez J, Tanana M, Duncan N, Hoesch R, et al. Intravenous acetaminophen for postoperative supratentorial craniotomy pain: a prospective, randomized, double-blinded, placebo-controlled trial. J Neurosurg. 2019;130(3):766–772.
Qu L, Liu B, Zhang H, Sankey EW, Chai W, Wang B, et al. Management of postoperative pain after elective craniotomy: a prospective randomized controlled trial of a neurosurgical ERAS program. Int J Med Sci. 2020;17(11):1541.
Pan P, Zhang D, Lu P, Feng S, Qiao S. Ultrasound-guided scalp block combined with dexmedetomidine for pain management in acute traumatic brain injury patients undergoing decompressive craniotomy: a randomized controlled trial. J Clin Med Surgery. 2025;5(1):1193.
Negm EM, Younus MA, Morsy AA, El Gammal SM, El-Harrisi MA, Sameaa FAA, et al. Opioid-sparing multimodal analgesia for post-craniotomy pain: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. BMC Anesthesiol. 2025;25(1):437.
Wang Y, Liu B, Ma J. Safety and efficacy of enhanced recovery after surgery protocol for elective craniotomy. J Neurosurg. 2018;130(5):1680–1691.
Zhou H, Ou M, Yang Y, Ruan Q, Pan Y, Li Y. Effect of skin infiltration with ropivacaine on postoperative pain in patients undergoing craniotomy. Springerplus. 2016;5(1):1180.
Yang Y, Ou M, Zhou H, Tan L, Hu Y, Li Y, et al. Effect of scalp nerve block with ropivacaine on postoperative pain in patients undergoing craniotomy: a randomized, double blinded study. Sci Rep. 2020;10(1):2529.
Yang X, Ma J, Li K, Chen L, Dong R, Lu Y, et al. A comparison of effects of scalp nerve block and local anesthetic infiltration on inflammatory response, hemodynamic response, and postoperative pain in patients undergoing craniotomy for cerebral aneurysms: a randomized controlled trial. BMC Anesthesiol. 2019;19(1):91.
Vallapu S, Panda NB, Samagh N, Bharti N, Vadehra D, Batra YK. Efficacy of dexmedetomidine as an adjuvant to local anesthetic agent in scalp block and scalp infiltration to control postcraniotomy pain: a double-blind randomized trial. J Neurosci Rural Pract. 2018;9(1):73–79.
Shukla U, Yadav U, Doneria D, Bhardwaj P, Bhardwaj P. Evaluating the efficacy of ropivacaine instillation through a subgaleal drain for postcraniotomy pain: a randomized controlled trial. Cureus. 2025;17(9).
Chen Y, Ni J, Li X, Zhou J, Chen G. Scalp block for postoperative pain after craniotomy: a meta-analysis of randomized control trials. Front Surg. 2022;9:1018511.
Duda T, Lannon M, Gandhi P, Martyniuk A, Farrokhyar F, Sharma S. Systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials for scalp block in craniotomy. Neurosurgery. 2023;93(1):4–23.
Kraft R, Krediet AC, van Es RJJ, van der Velde FJ, van der Zwan A, Peelen LM. Scalp nerve block, local anesthetic infiltration, and postoperative pain after craniotomy: a systematic review and network meta-analysis of randomized trials. J Neurosurg Anesthesiol. 2022;34(4):300–310.
Lv JQ, Li PC, Zhou L, Tang WF, Li N. Acupuncture at the P6 acupoint to prevent postoperative pain after craniotomy: a randomized, placebo-controlled study. Evid Based Complement Alternat Med. 2021;2021:6619855.
จรวยพร ใจสิทธิ์, พัชรีย์ เชี่ยวชาญ, สุภาพ อารีเอื้อ. การพยาบาลเพื่อจัดการความปวดในผู้ป่วยวิกฤต. วารสารสมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ สาขาภาคเหนือ. 2563;26(2):104–115.
สุพิมล กิจบรรยงเลิศ, วงจันทร์ เพชรพิเชฐเชียร. การประเมินและการจัดการความปวดในผู้ป่วยผ่าเปิดกะโหลกศีรษะที่ไม่รู้สึกตัว. วารสารสภาการพยาบาล. 2561;33(3):20–35.
Abdullahi AA, Oderinde OO, Bolaji BO, Kolawole IK. Effect of scalp infiltration with bupivacaine on analgesic requirement following elective craniotomy. Ann Afr Med. 2022;21(2):157–162. doi:10.4103/aam.aam_89_20
Li B, Cao Z, Huang J, Chen Y, Li Z, Wu W, et al. Effect of ultrasound-guided scalp nerve block on hemodynamics and postoperative agitation in hypertensive cerebral hemorrhage craniotomy patients: a prospective randomized controlled study. Front Neurol. 2025;16:1721992.
Abhinav K, Jadhav D, Andar UB, Karmarkar V, Agrawal R, Agrawal A. Management of post-craniotomy pain in elective cases: a randomized controlled trial. Cureus. 2023;15(9).
Potters JW, Klimek M. Local anesthetics for brain tumor resection: current perspectives. Local Reg Anesth. 2018;11:1–8. doi:10.2147/LRA.S135413
Tan J, Willington L. Post-craniotomy pain: analgesia and scalp blocks. Australas Anaesth. 2025;149–160. doi:10.60115/11055/1302
Satici MH, Tutar MS, Kozanhan B, Tire Y, Coven I, Altay N. Effects of scalp block on postoperative analgesia in craniotomy surgery: a prospective, randomized controlled, double-blind study. Med J Bakirkoy. 2025. doi:10.4274/BMJ.galenos.2025.2024.11-7
Suksompong S, Chaikittisilpa N, Rutchadawong T, Chankaew E, Von Bormann B. Pain after major craniotomy in a university hospital: a prospective cohort study. J Med Assoc Thai. 2016;99(5):539–548.
Mahajan C, Rath GP, Singh GP, Mishra N, Sokhal S, Bithal PK. Efficacy and safety of dexmedetomidine infusion for patients undergoing awake craniotomy: an observational study. Saudi J Anaesth. 2018;12(2):235–239.
Artime CA, Aijazi H, Zhang H, Syed T, Cai C, Gumbert SD, et al. Scheduled intravenous acetaminophen improves patient satisfaction with postcraniotomy pain management: a prospective, randomized, placebo-controlled, double-blind study. J Neurosurg Anesthesiol. 2018;30(3):231–236.
Sharif MM, Memon ML, Nawaz M, Ahmed W, Rahman ZU, Ameeq M. Effectiveness of scalp nerves block in reducing the immediate postoperative pain in patients undergoing craniotomy in elective neurosurgical procedures. Ann PIMS. 2023;19(3):201–205.
