การพัฒนาโปรแกรมเพิ่มสมรรถนะของพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มี ความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา จังหวัดยโสธร

บทคัดย่อ

      การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาโปรแกรมเพิ่มสมรรถนะของพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง (Serious Mental Illness with High Risk to Violence: SMI-V) และเปรียบเทียบสมรรถนะพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้ป่วย SMI-V ก่อนและหลังการได้รับโปรแกรมที่พัฒนาขึ้น กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกแบบเจาะจง ได้แก่ พยาบาลวิชาชีพ จำนวน 12 คน ในหอผู้ป่วยอายุรกรรมชาย โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา จังหวัดยโสธร ใช้กรอบแนวคิดวิจัยเชิงปฏิบัติการของ Kemmis & McTaggart (1990) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามสมรรถนะพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้ป่วย SMI-V 7 ด้าน 40 ข้อ ค่าความเชื่อมั่น Cronbach's alpha เท่ากับ 0.958 ค่าดัชนีความตรงตามเนื้อหา (CVI) เท่ากับ 1.00 และแบบสังเกตทักษะการปฏิบัติ 7 ด้าน 34 ข้อ ค่าดัชนีความตรงตามเนื้อหา (CVI) เท่ากับ 1.00 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้สถิติพรรณนาและสถิติ Wilcoxon matched pairs signed rank test และข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis)

      ผลการวิจัยพบว่า โปรแกรมเพิ่มสมรรถนะพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้ป่วย SMI-V โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลิงนกทา จังหวัดยโสธร ประกอบด้วยกระบวนการพัฒนา 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ขั้นตอนการวางแผน (Planning) วิเคราะห์สถานการณ์และสภาพปัจจุบันโดยการสนทนากลุ่มและสัมภาษณ์เชิงลึกและทบทวนอุบัติการณ์ความเสี่ยงโดยวิธี Root Cause Analysis พบว่าพยาบาลวิชาชีพยังขาดความรู้และทักษะในการประเมินความเสี่ยงต่อความรุนแรง การใช้เทคนิค De-escalation และการจัดการผู้ป่วย SMI-V อย่างเป็นระบบ จึงร่วมกันออกแบบโปรแกรมเพิ่มสมรรถนะ ประกอบด้วยการอบรมภาคทฤษฎี 2 วัน และการฝึกภาคปฏิบัติแบบนิเทศรายบุคคล 5 วัน 2) ขั้นตอนการปฏิบัติตามแผน (Action) นำโปรแกรมที่พัฒนาขึ้นไปปฏิบัติในรูปแบบผสมระหว่างออนไลน์และออนไซต์ โดยพยาบาลผู้พัฒนาสมรรถนะทำหน้าที่สาธิต กำกับติดตาม และให้ข้อมูลป้อนกลับทันทีในหน้างานจริง 3) ขั้นตอนการสังเกตและประเมินผล (Observation and Evaluation) พบว่าพยาบาลวิชาชีพมีสมรรถนะโดยรวมภายหลังเข้าร่วมโปรแกรมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระดับ .05 (Z = −2.824, p = 0.002) โดยด้านที่มีพัฒนาการสูงสุด คือ ด้านความรู้ (Z = −2.934, p = 0.001) รองลงมาคือ ด้านการปฏิบัติการพยาบาลจิตเวช (Z = −2.845, p = 0.002) ด้านบุคลิกภาพ (Z = −2.223, p = 0.024) และด้านทักษะทางปัญญา (Z = −2.312, p = 0.018) และภายหลังเข้าร่วมโปรแกรม พยาบาลมีทักษะการปฏิบัติด้านการสื่อสารและสร้างสัมพันธภาพ อยู่ในระดับสูงมากที่ค่าเฉลี่ย 2.94 และด้านการจัดการสภาพแวดล้อมและความปลอดภัยของผู้ป่วย อยู่ในระดับสูงที่ค่าเฉลี่ย 2.71 4) ขั้นตอนการสะท้อนข้อมูล (Reflection) อภิปรายผลลัพธ์และร่วมกันพัฒนาเป็นโปรแกรมเพิ่มสมรรถนะพยาบาลวิชาชีพในการดูแลผู้ป่วย SMI-V ที่สามารถนำมาใช้ในบริบทของโรงพยาบาลชุมชนที่ไม่มีหอผู้ป่วยจิตเวชเฉพาะได้อย่างมีประสิทธิผล