ผลการพัฒนากระบวนการมีส่วนร่วมในการส่งเสริมบริการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย
คำสำคัญ:
กระบวนการมีส่วนร่วม, การแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกบทคัดย่อ
การวิจัยนี้ เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลการพัฒนากระบวนการมีส่วนร่วมในการส่งเสริมบริการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย กลุ่มตัวอย่างได้แก่ บุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการบริการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก จำนวน 105 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Independent t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 1) สถานการณ์ปี 2567 มีสถานบริการ 83 แห่ง (100%) จัดบริการครบ แต่พบปัญหา 6 ประการ ได้แก่ ข้อมูล HDCไม่สอดคล้อง ต้นทุนยาสมุนไพรสูง จ่ายยาปรุงน้อย รูปแบบยาไม่สอดคล้อง สปสช. 2) กระบวนการมีส่วนร่วมในการส่งเสริมบริการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย โดยการใช้มาตรการหลัก 3 ประการ กิจกรรม 7 กิจกรรม แบ่งบทบาท 3 ระดับพื้นที่ (ตำบล-อำเภอ-จังหวัด) เชื่อมโยง Dashboard Integrated Value-Based Inspection และ Value Chain/Preventive 3 ระดับ พร้อมสนับสนุน 6 องค์ประกอบหลัก (Service Delivery, Health Workforce, Information, Medical Product, Financing, Leadership & Governance) และ Participation 3) การพัฒนากระบวนการมีส่วนร่วมทบทวนปรับปรุง 4 มาตรการ ได้แก่ (1) งบสั่งจ่ายยา (2) การจ้างงาน (3) ชดเชยหัตถการ และ (4) สิทธิประกันสังคม) และปรับบทบาท 3 ระดับ 4) ผลการพัฒนาปี 2568 พบความเข้าใจบุคลากรและการมีส่วนร่วมแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 หลังดำเนินการมีคะแนนสูงกว่าก่อน สถานบริการ 83 แห่ง (100%) บุคลากร 398 คน ยาสมุนไพร 24 รายการ (เพิ่มจาก 19) ตัวชี้วัด: ประชาชนปฐมภูมิรับบริการ 45% IMCดูแลชุมชน 15% Common Diseasesสั่งจ่ายยา 10% รายรับต่อครั้ง 80 บาท ปัจจัยความสำเร็จ 3 ประการคือ นโยบายผู้บริหารสนับสนุน การประชาสัมพันธ์และการเข้าถึงบริการโดยการมีส่วนร่วม และระบบการค้นหาผู้ป่วยร่วมกัน ทำให้บริการมีความเข้มแข็ง ครบถ้วน 100% และเข้าถึงประชาชนอย่างกว้างขวาง
เอกสารอ้างอิง
ธวัชชัย กมลธรรม, ปราโมทย์ เสถียรรัตน์, กันทิมา สิทธิธัญกิจ. ตำราการแพทย์แผนไทย สำหรับแพทย์. สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ : องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก. 2558.
เสาวนีย์ กุลสมบูรณ์, สุวิไล วงศ์ธีระสุต, อรจิรา ทองสุกมาก, สิริรักษ์ อารทรากร, ภราดร สามสูงเนิน, กมลทิพย์ สุวรรณเดช และคณะ. รายงานผลการวิจัยโครงการทบทวนสถานการณ์การส่งเสริมการใช้และพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพตามธรรมนูญว่าด้วยระบบสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2552. สืบค้นจาก https://phpp.nationalhealth.or.th วันที่ 5 กันยายน 2561.
มณฑกา ธีรชัยสกุล. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการจัดบริการเขตบริการสุขภาพด้านการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ของสถานบริการในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข. สำนักงานประเมินมาตรฐานและเทคโนโลยี กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข. 2557.
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. แผนปฏิบัติราชการ ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566 – 2570) สืบค้นจาก https://tpd.dtam.moph.go.th/index.php/home-sp วันที่ 5 กันยายน 2567.
พระราชบัญญัติวิชาชีพการแพทย์แผนไทย พ.ศ. ๒๕๕๖. ในราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 130 ตอนที่ 10 ก วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2556.
คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. ธรรมนูญว่าด้วยสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2552. สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. กรุงเทพ ฯ : 2552. หน้า 17 – 20.
Cohen,J.M. & Uphoff, N.T. (1977). Rural Development Participation: Concept and Measure for Project Design Imprementation and Evaluation. CABI, 1997 (2), 317.
ถวิลวดี บุรีกุล. พลวัตการมีส่วนร่วมของประชาชนจากอดีตจนถึงรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช 2550. กรุงเทพ : บริษัทเอดี. กราฟิค ดีไซน์จำกัด ; 2552.
รัถยานภิศ รัชตะวรรณ และคณะ กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาสุขภาวะ. วารสารเทคโนโลยีภาคใต้ ปีที่ 11 ฉบับที่ 1 มกราคม - มิถุนายน 2561 หน้า 231-238.
Best, J. W. (1981). Research in education 4th ed. New Jersey : Prentice Hall.
สำนักตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข. (2566). สรุปผลการตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุขประจำปงบประมาณ พ.ศ. 2566 รอบที่ 2 ออนไลน์ https://ops.moph.go.th/public/uploads/files/pdf/OPmRnGOINZnprogy5nRAZsgnKkwKiahG.pdf
ชนาภัทร นริสศิริกุล.(2565). การดำเนินนโยบายสาธารณะ : นโยบายด้านบทบาทของแพทย์แผนไทยในระบบสาธารณสุขไทย. วิทยานิพนธ์ รัฐศาสตรมหาบัณฑิต (การเมืองการปกครอง) สาขาวิชาการเมืองการปกครอง สาหรับนักบริหารคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). ร่างแผนแม่บทแห่งชาติว่าด้วยการพัฒนาสมุนไพรไทย: แผนงานจัดทำฐานข้อมูล HDC กระทรวงสาธารณสุข. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. https://www.opsmoac.go.th/sustainable_agri-knowledge-files-431291791813
World Health Organization. (2010). Monitoring the building blocks of health systems: A handbook of indicators and their measurement strategies. World Health Organization.
Porter, M. E. (1985). Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. The Free Press.
ทศพล สมพงษ์, และ พงษ์ศักดิ์ ศิริโสภณา. (2564). การพัฒนากลไกเครือข่ายการมีส่วนร่วมแบบบูรณาการเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบสุขภาพระดับอำเภอ (พชอ.). วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 15(2), 145–160.
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2567). คู่มือมาตรฐานโครงสร้างข้อมูลสารสนเทศด้านสุขภาพ (Health Data Center: HDC) กระทรวงสาธารณสุข.
กองวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้. (2565). แนวทางการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research: R2R) ในระบบสาธารณสุขไทย. สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.).
ลดาพรรณ เย็นที่.(2564). การศึกษาสัมพันธ์ระหว่างการพัฒนางานบริการด้านการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกกับบทบาทการเป็นเมืองสมุนไพรของหน่วยบริการในจังหวัดนครปฐม. วารสารโรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา [อินเทอร์เน็ต]. 31 สิงหาคม 2021 [อ้างถึง 22 มิถุนายน 2026];9(26):37-55. available at: https://he04.tci-thaijo.org/index.php/PPHJ/article/view/1950
