ประสิทธิผลโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด เพื่อเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ ในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จังหวัดสุราษฎร์ธานี
คำสำคัญ:
ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2, การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด, โรคเบาหวานระยะสงบบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง แบบสองกลุ่มวัดก่อน - หลัง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด เพื่อเข้าสู่โรคระยะสงบ ในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ความสามารถในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด การลดยา และการหยุดยารักษาโรคเบาหวาน และความพึงพอใจต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 มารักษาที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 4 แห่ง จำนวน 256 คน เลือกตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์คัดเข้า จัดเข้ากลุ่มทดลอง 128 คน กลุ่มเปรียบเทียบ 128 คน กลุ่มทดลอง ได้รับโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด กลุ่มเปรียบเทียบได้รับการรักษาแบบเดิม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ 1) โปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด 2) แบบบันทึกภาวะสุขภาพ 3) แบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลตนเองและความพึงพอใจ เก็บรวบรวมข้อมูลในเดือนมกราคม – มิถุนายน 2569 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา Chi-square test, Independent t-test และ Paired samples t-test
ผลการศึกษาพบว่า หลังการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด 3 เดือน ทำให้ผู้ป่วยโรคเบาหวานมีพฤติกรรมการดูแลตนเองโดยรวม และรายด้าน (ด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การจัดการความเครียด และการลดปัจจัยเสี่ยง) ดีขึ้น มีดัชนีมวลกาย เส้นรอบเอว และน้ำตาลสะสมในเลือดลดลง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ส่วนหลังได้รับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด 6 เดือน เมื่อเปรียบเทียบกับ 3 เดือน พบว่า มีดัชนีมวลกาย เส้นรอบเอว และน้ำตาลสะสมในเลือดลดลง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และมีพฤติกรรมการดูแลตนเองโดยรวม และรายด้าน (ด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การจัดการความเครียด และการลดปัจจัยเสี่ยง) ดีกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ มีดัชนีมวลกาย เส้นรอบเอว และน้ำตาลสะสมในเลือดลดลงมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ ทั้งหลังการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด 3 เดือน และ 6 เดือน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ทั้งนี้ หลังการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด 3 เดือน และ 6 เดือน ผู้ป่วยโรคเบาหวานสามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ ร้อยละ 24.2 และ 43.0 ลดยารักษาโรคเบาหวานได้ ร้อยละ 14.1 และ 21.1 ตามลำดับ สามารถหยุดยารักษาโรคเบาหวานได้ร้อยละ 7.8 หลังครบ 6 เดือน การใช้โปรแกรมดังกล่าวทำให้ผู้ป่วยโรคเบาหวานส่วนใหญ่ ร้อยละ 87.5 มีความพึงพอใจในระดับมาก
เอกสารอ้างอิง
International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas 2021. [Internet]. 2021 [cited 2025 April 28] Available from: https://diabetesatlas.org/atlas/tenth-edition/
กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือแนวทางการดำเนินงาน NCD Clinic Plus. นนทบุรี: กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. 2567.
เริงฤดี ปธานวนิช. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2567-2568. คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด แสงจันทร์การพิมพ์. 2568.
พวงเงิน พานทอง. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรมการดูแลตนเอง ของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชจอมบึง อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี. วารสารวิชาการสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม 2567; 8(16): 86-96.
สุปรียา เสียงดัง. พฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2560; 4(1): 191-204.
ชัชลิต รัตรสาร. การรักษาโรคเบาหวานแบบองค์รวม. วารสารเบาหวาน [Internet]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 2569 มิถุนายน 26]; 57(1): 1-16. Available from: https://dmthai.org/new/index.php/sara-khwam-ru/sahrab-bukhkhl-thawpi/ diabetes-ebook/2025-03-19
Deerochanawong, C., & Ferrario, A. Diabetes management in Thailand: A literature review of the burden, costs, and outcomes. Globalization and Health, [Internet]. 2013 [cited 2026 June 26]; 9: 11. Available from: https://doi.org/10.1186/1744-8603-9-11
Tamornpark, R., Utsaha, S., Apidechkul, T., et al. Quality of life and factors associated with a good quality of life among diabetes mellitus patients in northern Thailand. Health and Quality of Life Outcomes, [Internet]. 2022 [cited 2026 June 26]; 20: 81. Available from: https://doi.org/10.1186/s12955-022-01986-y
Riddle, M. C., Cefalu, W. T., Evans, P. H., et al. Consensus Report: Definition and Interpretation of Remission in Type 2 Diabetes. Diabetes Care 2021; 44(10): 2438–2444.
Gregg EW, Chen H, Wagenknecht LE, Clark JM, Delahanty LM, Bantle J, et al. Association of an intensive lifestyle intervention with remission of type 2 diabetes. JAMA [Internet]. 2012 [cited 2026 June 26]; 308(23): 2489-96. Available from: https://doi.org/10.1001/jama.2012.67929
Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes at 2 years (DiRECT). The Lancet Diabetes & Endocrinology 2019; 7(5): 344–355.
กรมประชาสัมพันธ์. โรงพยาบาลบ้านตาขุน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เพิ่มบริการลดและหยุดยาในผู้ป่วยเบาหวาน/ความดันโลหิตสูง (Remission Service) เป็นทางเลือกให้กับผู้ป่วยโรคเรื้อรัง. [อินเตอร์เน็ต]. 2566. [สืบค้นเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2569]. เข้าถึงจาก: https://www.prd.go.th/th/content/page/index/id/156087?utm_source=chatgpt.com
Bangkok Biz News. คลินิก Smart NCD บริการลดยา หยุดยา เบาหวาน ความดัน. [อินเตอร์เน็ต]. 2568. [สืบค้นเมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569]. เข้าถึงจาก: https://www.bangkokbiznews.com/health/well-being/1101196?utm_source =chatgpt.com
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสุราษฎร์ธานี. รายงานสถานการณ์ผู้ป่วยโรคเบาหวานจังหวัดสุราษฎร์ธานี. สุราษฎร์ธานี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสุราษฎร์ธานี. 2568.
ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวแห่งประเทศไทย. แนวทางการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวดเพื่อเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ. กรุงเทพมหานคร: ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวแห่งประเทศไทย. 2565.
Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. Hillsdale NJ.: Lawrence Erl¬baum Associate; 1988.
พิชิต สุขสบาย. ประสิทธิผลการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิชาการแพทย์ เขต 11. 2567; 38(1): 1–15.
Bloom, B. Mastery learning. New York City, New York State, USA: Holt, Rinehart & Winston. 1971.
Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes at 2 years (DiRECT). The Lancet Diabetes & Endocrinology 2019; 7(5): 344–355.
Taylor, R., Al-Mrabeh, A., Zhyzhneuskaya, S., et al. Remission of human type 2 diabetes requires decrease in liver and pancreas fat content but is dependent upon capacity for β-cell recovery. Cell Metabolism 2018; 28(4): 547–556.
ดวงพร วัฒนเรืองโกวิท, และ อมรรัตน์ สุนทรพุทธศาสน์. การพัฒนาโปรแกรมให้ความรู้เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่ส่งผลต่อระดับน้ำตาลสะสมในเลือด (HbA1c) ของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลยโสธร. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ 2563; 38(1): 78-86.
ชลภาวี มาตา และดารณี เจียวจันทนกิจ. ผลของกระบวนการบริบาลภายใต้การประยุกต์ใช้ทฤษฎีการรับรู้สมรรถนะแห่งตนต่อผลลัพธ์ด้านคลินิกในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ 2566; 18(4): 354-360.
World Health Organization. mHealth: New Horizons for Health through Mobile Technologies. Geneva: World Health Organization. 2011.
กีรติกุล องศารา. ผลลัพธ์และปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของโปรแกรมการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 เพื่อเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด: กรณีศึกษาโรงพยาบาลนบพิตำ. Trends in Routine to Research (TR2R). 2569.
Bandura, A. Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. 1986.
