การศึกษาระดับภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุตามแนวคิดทฤษฎีความเชื่อทางสุขภาพของผู้สูงอายุ ในเขตตำบลหัวไทร อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา ประเทศไทย
คำสำคัญ:
ภาวะกลืนลำบาก, ผู้สูงอายุ, ความเชื่อทางสุขภาพบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุตามแนวคิดความเชื่อทางสุขภาพของผู้สูงอายุในเขตตำบลหัวไทร อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุในเขตตำบลหัวไทร จำนวน 227 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัยพบว่า ภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุตามแนวคิดความเชื่อทางสุขภาพโดยรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ด้านการรับรู้ภาวะคุกคามมีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด รองลงมา ได้แก่ ด้านการรับรู้ความรุนแรง ด้านการรับรู้โอกาสเสี่ยง และด้านการรับรู้สมรรถนะแห่งตน ตามลำดับ ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่า ผู้สูงอายุมีการรับรู้เกี่ยวกับภาวะกลืนลำบากในระดับสูง โดยเฉพาะการตระหนักถึงผลกระทบและความรุนแรงของปัญหาที่อาจเกิดขึ้น ดังนั้น หน่วยงานด้านสุขภาพและบุคลากรสาธารณสุขควรส่งเสริมความรู้ ความเข้าใจ และพัฒนากิจกรรมส่งเสริมการป้องกันภาวะกลืนลำบาก รวมถึงเสริมสร้างความมั่นใจในการดูแลตนเอง เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนและส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในชุมชนต่อไป
เอกสารอ้างอิง
ไพฑูรย์ เบ็จพรเลิศ. การประเมินภาวะกลืนลำบากโดยการใช้เครื่องมือ. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2561.
ปิยะภัทร เดชพระธรรม. ปัญหาการกลืนในผู้สูงอายุ (Dysphagia in elderly). เวชศาสตร์ฟื้นฟูสาร. 2556;23(3):73-80.
นปภัช ทองคำวงศ์. บทบาทพยาบาลในการประเมินและจัดการกับภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุ. วารสารสมาคมสถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. 2560;6(1):92-9.
ชนิตพล บุญยะวัตร. ภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 18 พฤศจิกายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://pt.mahidol.ac.th/ptcenter/knowledge-article/ภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอ/
Fletcher J. Dealing with dysphagia: a multidisciplinary approach. Nursing and Residential Care. 2015;17(8):430-2.
กันต์นิษฐ์ พงศ์พิพัฒไพบูลย์. กลืนลำบาก สำลักบ่อย อันตรายในผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 13 มกราคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.samitivejhospitals.com/th/article/detail/ผู้สูงอายุ-กลืนลำบาก
กรมควบคุมโรค. การป้องกันโรคและภัยสุขภาพที่เกิดในช่วงฤดูหนาวของประเทศไทย พ.ศ. 2566 [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 16 ธันวาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1501520231123052757.pdf
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดฉะเชิงเทรา. รายงานประจำปี 2565 [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 12 ธันวาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://cco.moph.go.th/cco24/status/รวมเล่ม%20รายงานประจำปี%202565.pdf
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดฉะเชิงเทรา. รายงานสถิติด้านสาธารณสุขและอัตราเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง ปี พ.ศ. 2567. ฉะเชิงเทรา: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดฉะเชิงเทรา; 2567.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหัวไทร. รายงานข้อมูลตำบลหัวไทร [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 2 มีนาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://3doctor.hss.moph.go.th/main/rp_village?region
Becker MH. The Health Belief Model and Personal Health Behavior. Health Education Monographs. 1974;2:324-508.
Janz NK, Becker MH. The Health Belief Model: A Decade Later. Health Education Quarterly. 1984;11(1):1-47.
จักรพันธ์ เพ็ชรภูมิ. พฤติกรรมสุขภาพ: แนวคิด ทฤษฎี และการประยุกต์ใช้. พิษณุโลก: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2560.
วัลภา บูรณกลัศ. ความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเอง สัมพันธภาพในครอบครัวกับความสุขของผู้สูงอายุในชุมชนแห่งหนึ่ง เขตสายไหม กรุงเทพมหานคร. วารสารพยาบาลตำรวจ. 2560;9(2):24-32.
ชวนพิศ ศิริไพบูลย์, อิทธิพล ดวงจินดา, กันธิมา ศรีหมากสุก, ศรีสุรางค์ เคหะนาค และอังคณา บุญครอง. ความเชื่อด้านสุขภาพกับพฤติกรรมส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุไทยในอำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2564;14(2):94-107.
Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607-10.
สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือการใช้แบบประเมินสภาพสมองเบื้องต้นฉบับภาษาไทย (MMSE-Thai 2002). นนทบุรี: สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ; 2545.
ธณัทอร สังข์แก้ว และนพมาศ โกศล. การรับรู้สุขภาพตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพกับพฤติกรรมดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2567;10(1):45-56.
เพ็ญศรี ผาสุก. ความเชื่อด้านสุขภาพและพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุ ตำบลหนองแค อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพจัดหางาน. 2563;6(2):112-25.
ฟารีดา หลังย่าหน่าย, ลลิตา ยะฝา, ชารีฟ๊ะ นารีเปน, ยุภาดา ดวงตา, นภชา สิงห์วีรธรรม และกิตติพร เนาว์สุวรรณ. การรับรู้ภาวะคุกคามอาการสมองเสื่อมในผู้สูงอายุตอนต้น ตำบลควนโดน อำเภอควนโดน จังหวัดสตูล. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2564;8(3):14-26.
พนิดา ชัยวัง. ความเชื่อด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรค ของผู้สูงอายุภาวะก่อนความดันโลหิตสูง. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2562;42(2):34-43.
ทัตติยา นครไชย, พัชรนันท์ รัตนภาค และจิราภรณ์ จันทร์แก้ว. ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพ การรับรู้สมรรถนะแห่งตน และพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยโรคเรื้อรังหลายโรค. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข. 2566;33(1):88-101.
อังคณา คำรักษ์. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมสุขภาพของผู้ใหญ่ที่เคยติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 [วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: สถาบันการพยาบาลศรีสวรินทิรา สภากาชาดไทย; 2567.
กุลนิษฐ์ มีนรินทร์, เกศินี อินทิพย์, พรรณนภา เงินเส็ง, วนิดา ไมตรีอโนทัย และสุพจน์ บุญประสงค์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุ ตำบลจริม อำเภอท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารสาธารณสุขศาสตร์. 2550;37(2):145-54.
