การพยาบาลผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ร่วมกับภาวะสมองเสื่อม : กรณีศึกษา 2 ราย
คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ, โรคเบาหวานชนิดที่ 2, ภาวะสมองเสื่อม, กระบวนการพยาบาล, การดูแลแบบสหวิชาชีพบทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษากรณีศึกษาเปรียบเทียบผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ร่วมกับภาวะสมองเสื่อม จำนวน 2 ราย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการพยาบาลโดยประยุกต์ใช้การประเมินภาวะสุขภาพตามแบบแผนสุขภาพ 11 แบบแผนของกอร์ดอนร่วมกับหลักฐานเชิงประจักษ์ในการดูแลผู้ป่วยที่เข้ารับบริการ ณ คลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลพล จังหวัดขอนแก่น ระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2567 ถึงเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2568 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลผู้ป่วย เวชระเบียน ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ การประเมินภาวะสุขภาพด้วยแบบประเมิน Mini-Mental State Examination Thai 2002 (TMSE) แบบประเมินกิจวัตรประจำวัน (ADL) แบบประเมินกิจวัตรประจำวันขั้นสูง (IADL) แบบคัดกรองภาวะซึมเศร้า 2Q และ Thai Geriatric Depression Scale (TGDS) ร่วมกับการสัมภาษณ์ผู้ป่วยและผู้ดูแล เพื่อนำข้อมูลมาวิเคราะห์ปัญหา กำหนดข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล วางแผนการพยาบาล ให้การพยาบาล และประเมินผลตามกระบวนการพยาบาล
ผลการศึกษาพบว่าผู้ป่วยทั้ง 2 รายมีโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ร่วมกับภาวะสมองเสื่อมระดับปานกลาง และมีโรคร่วม ได้แก่ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3 ส่งผลให้มีความบกพร่องในการจัดการตนเองและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ กรณีศึกษารายที่ 1 มีภาวะซึมเศร้าร่วมด้วย (2Q positive และ TGDS 15 คะแนน) ภายหลังได้รับการพยาบาลตามกระบวนการพยาบาลร่วมกับการประเมินแบบองค์รวม การให้ความรู้แก่ผู้ป่วยและผู้ดูแล การติดตามต่อเนื่อง และการดูแลแบบสหวิชาชีพ สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ดี โดยค่า HbA1c ลดลงจาก 8.1% เหลือ 5.5% และสามารถยุติการใช้อินซูลินได้ ส่วนกรณีศึกษารายที่ 2 ระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหารลดลงอย่างต่อเนื่อง แต่ค่า HbA1c ยังสูงกว่าค่าเป้าหมาย เนื่องจากยังมีข้อจำกัดด้านพฤติกรรมการจัดการตนเองและการควบคุมอาหาร
เอกสารอ้างอิง
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 11th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2025.
World Health Organization. Dementia [Internet]. Geneva: WHO; 2025 [cited 2026 Jul 1]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมสำหรับระบบบริการสุขภาพประเทศไทย. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
American Diabetes Association Professional Practice Committee. 13. Older Adults: Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S1-S282.
Chatterjee S, Peters SAE, Harris SB, et al. Diabetes and cognitive impairment in older adults: clinical implications and management approaches. Lancet Diabetes Endocrinol. 2022;10(6):405-417.
World Health Organization. Integrated care for older people (ICOPE): guidance for person-centred assessment and pathways in primary care. Geneva: WHO; 2021.
หน่วยงานเวชระเบียน โรงพยาบาลพล. ข้อมูลผู้ป่วยโรคเรื้อรังและผู้สูงอายุ อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น. 2568.
Gordon M. Manual of Nursing Diagnosis. 13th ed. Burlington: Jones & Bartlett Learning; 2021.
World Health Organization. Mental health of older adults. Geneva: World Health Organization; 2023.
Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(Suppl 4):S1-S150.
ดรุณี ศรีจันทร์ทอง, วรารัตน์ ทิพย์รัตน์, ไพจิตร พุทธรอด. ผลของโปรแกรมการจัดการรายกรณีและการมีส่วนร่วมของครอบครัวในการดูแลผู้สูงอายุโรคเบาหวานที่มีโรคร่วมที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพและผลลัพธ์ทางคลินิก. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2025;48(2):147-162.
ปิยะ อภิบาลศรี, เอื้อมพร เชื้อนาข่า, วราภรณ์ โภคสมบัติ. การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน จังหวัดตราด. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2025;10(3):508-520.
Opas P, Arunsirot N, Pattarawongthana J, Boonyarittanon N. The development of healthcare model and memory rehabilitation of elderly with dementia by using community-based participation. Community Soc Dev J. 2025;26(1):166-176.
Kanthee Anantapong, Nahathai Wongpakaran, Suwanna Setthawatcharawanich, et al. Family carers' knowledge and practices in dementia care for hospitalized older adults: a multi-center cross-sectional study in Thailand. Front Med (Lausanne). 2025;12:1710146.
Khanittha Pitchalard, Pawadee Wimolphan, Onnalin Singkhorn, Eva Purkey, Katemanee Moonpanane Feasibility and acceptability of the HOME model to promote self-management among ethnic minority elderly with type 2 diabetes mellitus in rural Thailand: a pilot study. Health Equity. 2022;6(1):629-637.

