การพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมโภชนาการด้วยการนับคาร์โบไฮเดรตและเมนูวัตถุดิบท้องถิ่นสำหรับหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงเบาหวานที่คลินิกฝากครรภ์ โรงพยาบาลปราสาท
คำสำคัญ:
โปรแกรมส่งเสริมโภชนาการ, การนับคาร์โบไฮเดรต, หญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงเบาหวาน, เมนูวัตถุดิบท้องถิ่น, ระดับน้ำตาลในเลือดหลังอาหารบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลโปรแกรมส่งเสริมโภชนาการด้วยการนับคาร์โบไฮเดรตร่วมกับเมนูวัตถุดิบท้องถิ่นต่อความรู้ด้านโภชนาการและการนับคาร์โบไฮเดรต พฤติกรรมการบริโภคอาหาร ระดับน้ำตาลในเลือดหลังอาหาร 1 ชั่วโมง และความพึงพอใจของหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงเบาหวานที่มารับบริการคลินิกฝากครรภ์ โรงพยาบาลปราสาท การศึกษาการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างเป็นหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงเบาหวานจำนวน 40 คน คัดเลือกแบบเจาะจง และเข้าร่วมโปรแกรมเป็นเวลา 8 สัปดาห์ โปรแกรมประกอบด้วยการให้ความรู้ด้านโภชนาการ การฝึกนับคาร์โบไฮเดรต การใช้คู่มือเมนูวัตถุดิบท้องถิ่น การฝึกอ่านฉลากและวางแผนอาหาร และการติดตามให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์ เครื่องมือเก็บข้อมูลประกอบด้วยแบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบทดสอบความรู้ แบบประเมินพฤติกรรมการบริโภคอาหาร แบบบันทึกระดับน้ำตาลในเลือดหลังอาหาร 1 ชั่วโมง และแบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired Sample t-test กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05
ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 28.9 ± 5.2 ปี ภายหลังเข้าร่วมโปรแกรม คะแนนความรู้ด้านโภชนาการและการนับคาร์โบไฮเดรตเพิ่มจาก 8.85 ± 2.41 เป็น 12.93 ± 1.56 คะแนน (t = 13.72, p < .001) คะแนนพฤติกรรมการบริโภคอาหารเพิ่มจาก 52.43 ± 6.82 เป็น 68.75 ± 5.94 คะแนน (t = 15.84, p < .001) และระดับน้ำตาลในเลือดหลังอาหาร 1 ชั่วโมงลดจาก 148.62 ± 18.54 เป็น 129.45 ± 14.27 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (t = -8.96, p < .001) สัดส่วนผู้ที่มีระดับน้ำตาลหลังอาหารอยู่ในเกณฑ์เป้าหมายของสถานบริการเพิ่มจากร้อยละ 30.0 เป็นร้อยละ 77.5 ความพึงพอใจต่อโปรแกรมโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย 4.73 ± 0.44 คะแนน)
เอกสารอ้างอิง
HAPO Study Cooperative Research Group. Hyperglycemia and adverse pregnancy outcomes. N Engl J Med. 2008;358(19):1991–2002. doi:10.1056/NEJMoa0707943.
Mitanchez D, Yzydorczyk C, Simeoni U. What neonatal complications should the pediatrician be aware of in case of maternal gestational diabetes? World J Diabetes. 2015;6(5):734–743. doi:10.4239/wjd.v6.i5.734.
American College of Obstetricians and Gynecologists. Gestational diabetes mellitus. ACOG Practice Bulletin No. 190. Obstet Gynecol. 2018;131(2):e49–e64. doi:10.1097/AOG.0000000000002501.
Prasit K, Boriboonhirunsarn D. Prevalence of gestational diabetes diagnosed before 24 weeks of gestation. Thai J Obstet Gynaecol. 2022;30(6):423–431. doi:10.14456/tjog.2022.49.
ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย. การดูแลสตรีตั้งครรภ์ (Prenatal Care): แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย เอกสารหมายเลข OB 66-029. กรุงเทพฯ: ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย; 2566.
กลุ่มงานสูติ-นรีเวชกรรม โรงพยาบาลปราสาท. รายงานสรุปผลการดำเนินงานประจำปีงบประมาณ 2566. สุรินทร์: โรงพยาบาลปราสาท; 2566. เอกสารไม่ได้ตีพิมพ์.
American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. 15. Management of diabetes in pregnancy: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S321–S338. doi:10.2337/dc26-S015.
Duarte-Gardea MO, Gonzales-Pacheco DM, Reader DM, Thomas AM, Wang SR, Gregory RP, et al. Academy of Nutrition and Dietetics gestational diabetes evidence-based nutrition practice guideline. J Acad Nutr Diet. 2018;118(9):1719–1742. doi:10.1016/j.jand.2018.03.014.
Vasile FC, Preda A, Ștefan AG, Vladu MI, Forțofoiu MC, Clenciu D, et al. An update of medical nutrition therapy in gestational diabetes mellitus. J Diabetes Res. 2021;2021:5266919. doi:10.1155/2021/5266919.
Allehdan S, Basha A, Hyassat D, Nabhan M, Qasrawi H, Tayyem R. Effectiveness of carbohydrate counting and Dietary Approach to Stop Hypertension dietary intervention on managing gestational diabetes mellitus among pregnant women who used metformin: a randomized controlled clinical trial. Clin Nutr. 2022;41(2):384–395. doi:10.1016/j.clnu.2021.11.039.
Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Health Organization. Sustainable healthy diets: guiding principles. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations; 2019.
Michie S, van Stralen MM, West R. The behaviour change wheel: a new method for characterising and designing behaviour change interventions. Implement Sci. 2011;6:42. doi:10.1186/1748-5908-6-42.
