การพัฒนารูปแบบการบริบาลทางเภสัชกรรมเพื่อคัดกรองผู้ป่วยเบาหวานที่เสี่ยงต่อการเกิดภาวะเลือดเป็นกรดจากแลคติกที่เกี่ยวข้องกับยาเมทฟอร์มินโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลผ่านเภสัชกรรมทางไกล
คำสำคัญ:
ภาวะเลือดเป็นกรดจากแลคติกที่เกี่ยวข้องกับยาเมทฟอร์มิน, MALA, เภสัชกรรมทางไกล, การบริบาลทางเภสัชกรรม, โรคเบาหวานบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาสถานการณ์และปัญหาการคัดกรองผู้ป่วยเบาหวานที่เสี่ยงต่อการเกิดภาวะ MALA พัฒนารูปแบบการบริบาลทางเภสัชกรรมเพื่อคัดกรองผู้ป่วยผ่านระบบเภสัชกรรมทางไกล และ ประเมินผลลัพธ์ของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น ทั้งในด้านประสิทธิภาพการคัดกรอง การแก้ไขปัญหาที่เกี่ยวเนื่องกับยา และความพึงพอใจของผู้รับบริการและผู้ให้บริการ คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง เป็นผู้ป่วยเบาหวานอายุ 35 ปีขึ้นไป ที่ได้รับยาเมทฟอร์มินขนาดตั้งแต่ 1,000 มิลลิกรัมต่อวัน และมีอัตราการกรองของไต 30–59 มิลลิลิตร/นาที/1.73 m2 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดู่เหนือ อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ระหว่างเดือนมีนาคม 2568 – กุมภาพันธ์ 2569 โดยประยุกต์การติดตามและให้คำปรึกษาผ่านระบบเภสัชกรรมทางไกล เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบคัดกรองความเสี่ยง แบบบันทึกข้อมูลทางคลินิก และแบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติเปรียบเทียบ การพัฒนาตาม PAOR 2 วงรอบ
ผลการศึกษา หลังพัฒนารูปแบบไม่พบอุบัติการณ์ MALA เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนพัฒนารูปแบบ ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มเสี่ยงปานกลาง ร้อยละ 65.22 และยังพบปัญหาด้านยาเพื่อให้การบริบาลครอบคลุมมากยิ่งขึ้นจึงพัฒนาแบบคัดกรองโดยเพิ่มส่วนติดตามปัญหาด้านยาในวงรอบที่ 2 ผู้ป่วยได้รับการแก้ไขปัญหาด้านยาสำเร็จคิดเป็นร้อยละ 100 จากผู้ที่เกิดปัญหาด้านยาทั้งหมด ผลความพึงพอใจผู้ป่วยมีความมั่นใจในการใช้ยาถูกต้องหลังได้รับคำแนะนำมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย 4.00±0.60) ผู้ให้บริการพึงพอใจมากสุดต่อผลลัพธ์จากรูปแบบการพัฒนา (ค่าเฉลี่ย 4.17±0.98)
เอกสารอ้างอิง
UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group. Effect of intensive blood-glucose control with metformin on complications in overweight patients with type 2 diabetes (UKPDS 34). Lancet. 1998;352(9131):854-65.
DeFronzo RA, Fleming GA, Chen K, Bicsak TA. Metformin-associated lactic acidosis: current perspectives on causes and risk. Metabolism. 2016;65:20-9.
Dembo AJ, Marliss EB, Halperin ML. Insulin therapy in phenformin-associated lactic acidosis. Diabetes. 1975;24(1):28-35.
Sirtori CR, Pasik C. Re-evaluation of a biguanide, metformin: mechanism of action and tolerability. Pharmacol Res. 1994;30:187-228.
ภัทราพร อรรคฮาตสี. การพัฒนารูปแบบการบริบาลทางเภสัชกรรม การจัดการ การติดตาม และการส่งต่อข้อมูลหลังเกิดภาวะเลือดเป็นกรดในผู้ป่วยเบาหวานที่ได้รับยาเมทฟอร์มินบนหอผู้ป่วยอายุรกรรมของโรงพยาบาลมหาสารคามสู่โรงพยาบาลเครือข่าย. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2024;9(5):663-73.
โรงพยาบาลโกสุมพิสัย. รายงานประจำปีอุบัติการณ์อาการไม่พึงประสงค์ด้านยา โรงพยาบาลโกสุมพิสัย. โรงพยาบาลโกสุมพิสัย :สานักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม. 2567
สิริรัตน์ ภูมิรัตนประพิณ. ผลการใช้แนวทางปฏิบัติเพื่อป้องกันการเกิดภาวะเลือดเป็นกรดแลคติกเกินซึ่งสัมพันธ์กับการใช้ยาเมทฟอร์มินในโรงพยาบาลชัยภูมิ. วารสารวิจัย. 2023;43(1):1-10.
วันทนี อภิชนาพงศ์. กรณีศึกษา Metformin-associated lactic acidosis. วารสารเภสัชกรรมโรงพยาบาล. 2020;30(1):26-33.
วิลาสินี เสียงตรง, บุญส่ง เอี่ยมฤกษ์ศิริ, พัชรี ยิ้มรัตนบวร, นรินทร์ จินดาเวช, จินดา ประจญศานต์, อัญชนา คำพิลา. ปัจจัยเสี่ยงต่อการเสียชีวิตจาก Metformin-associated lactic acidosis ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ได้รับยาเมทฟอร์มิน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2019;28(5):97-115.
สภาเภสัชกรรม. ประกาศสภาเภสัชกรรม ที่ 56/2563 เรื่อง การกำหนดมาตรฐานและขั้นตอนการให้บริการเภสัชกรรมทางไกล (Telepharmacy) [Internet]. 2020 [cited 2024 Sep 30]. Available from: https://www.pharmacycouncil.org
Kemmis S, McTaggart R. The action researchplanner: planning, acting, observing, reflecting.3rd ed. Geelong: Deakin University Press;1992.
สุจิตรา วีณิน. ภาวะ metabolic acidosis จากยาหรือสารพิษ. Thai J Hosp Pharm [อินเทอร์เน็ต]. 6 เมษายน 2021 ;30(3):198-212. available at: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TJHP/article/view/250395
