การพัฒนารูปแบบการป้องกันอุบัติเหตุจากรถจักรยานยนต์ในกลุ่มเด็กและเยาวชนอายุ 10–19 ปี โดยกลไกศูนย์ปฏิบัติการความปลอดภัยทางถนนอำเภอสระโบสถ์ จังหวัดลพบุรี

บทคัดย่อ

     การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนารูปแบบ และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการแก้ไขปัญหาอุบัติเหตุจากรถจักรยานยนต์ในกลุ่มเด็กและเยาวชนอายุ 10–19 ปี โดยกลไกศูนย์ปฏิบัติการความปลอดภัยทางถนนอำเภอสระโบสถ์ จังหวัดลพบุรี ดำเนินการ 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 เก็บข้อมูลจากนักเรียน 284 คน และสัมภาษณ์เชิงลึกเด็กและเยาวชนที่เคยประสบอุบัติเหตุ 33 คน ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบร่วมกับภาคีเครือข่าย 63 คน โดยใช้วงจร PAOR กระบวนการ AIC กรอบ 4M, SHELL Model และ Swiss Cheese Model และระยะที่ 3 ทดลองใช้รูปแบบกับนักเรียน 42 คน เป็นเวลา 12 สัปดาห์ โดยใช้แบบแผนกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลัง เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ และแบบบันทึกการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์เนื้อหา และสถิติทดสอบทีแบบกลุ่มตัวอย่างสัมพันธ์กัน กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05

     ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 59.86 มีอายุเฉลี่ย 12.26 ปี (S.D. = 1.64) เริ่มขับขี่รถจักรยานยนต์ก่อนอายุ 13 ปี ร้อยละ 84.86 ไม่มีใบอนุญาตขับขี่ ร้อยละ 100 และเคยประสบอุบัติเหตุ ร้อยละ 46.48 รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ กลไกการบริหารจัดการ การใช้ข้อมูลและวิเคราะห์ปัจจัยเชิงระบบ การพัฒนาภาคีเครือข่ายและทีมวิทยากร ชุดกิจกรรมสำหรับเด็กและเยาวชน และระบบกำกับติดตามและสะท้อนผล ภายหลังการทดลอง คะแนนเฉลี่ยการรับรู้ความสามารถตนเองเพิ่มขึ้นจาก 36.20 เป็น 41.05 คะแนน ความคาดหวังในผลลัพธ์เพิ่มขึ้นจาก 32.80 เป็น 38.56 คะแนน และการปฏิบัติตัวเพื่อความปลอดภัยเพิ่มขึ้นจาก 36.50 เป็น 45.00 คะแนน โดยสูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทุกด้าน (p < 0.001) ข้อมูลเฝ้าระวังในช่วงเวลาเดียวกันพบว่าจำนวนผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตรวมลดลงจาก 117 ราย เหลือ 69 ราย คิดเป็นร้อยละ 41.03