การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลสตึก อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์
คำสำคัญ:
การดูแลสุขภาพช่องปาก, ผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลสตึก อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ โดยประยุกต์ใช้แนวคิดวิจัยเชิงปฏิบัติการ กลุ่มตัวอย่าง 3 กลุ่ม ได้แก่ 1) กลุ่มที่ 1 คือ ภาคีเครือข่าย 35 คน คัดเลือกแบบเจาะจง 2) อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 133 คน สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ และ 3) ผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง 85 คน สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถาม แบบบันทึกการตรวจสุขภาพช่องปากและการรับบริการทันตกรรม และแนวทางการสนทนากลุ่ม ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเมษายน 2569 ถึงสิงหาคม 2569 ซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา วิเคราะห์เปรียบเทียบผลการพัฒนารูปแบบด้วยสถิติ paired t-test กำหนดค่านัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การคัดกรองและประเมินสุขภาพช่องปากแบบมีส่วนร่วม 2) การจัดทำแผนดูแลสุขภาพช่องปากรายบุคคล 3) การพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 4) การดูแลสุขภาพช่องปากที่บ้านร่วมกับระบบทันตกรรมทางไกล และ 5) ระบบส่งต่อและติดตามต่อเนื่องแบบไร้รอยต่อ หลังการพัฒนารูปแบบอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านมีระดับความรู้และการมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<0.001) และผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงได้รับการจัดทำแผนดูแลสุขภาพช่องปากรายบุคคล ร้อยละ 100.00
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ.(2568). เทรนด์ผู้สูงอายุ 2568 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ; 2568. เข้าถึงจาก: https://banbanglamung.dop.go.th/th/know/3/170
Huang X, Kang L, Bi J.(2025). Epidemiology of oral health in older adults aged 65 or over: prevalence, risk factors and prevention. Aging Clin Exp Res. 2025.
กรมกิจการผู้สูงอายุ.(2568). สถิติผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ; 2568. เข้าถึงจาก: https://www.dop.go.th/th/statistics_page?cat=1&id=2578
กระทรวงสาธารณสุข.(2568). รายงานจำนวนผู้สูงอายุในเขตพื้นที่รับผิดชอบ จำแนกตามความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC). นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2568.
กรมอนามัย.(2566). ระบบสารสนเทศสนับสนุนงานส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2566. เข้าถึงจาก: https://dashboard.anamai.moph.go.th/
สำนักทันตสาธารณสุข.(2567). รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2567.
นัันทพร รื่นพล.(2566). การใช้บริการดูแลสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุไทย: การวิเคราะห์ข้อมูลการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน ปี 2566. วารสารสมาคมเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย. 2568.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบุรีรัมย์.(2568). รายงานการเข้าถึงบริการทันตกรรม ผู้สูงอายุได้รับการตรวจช่องปาก และจัดทำ Oral care plan. บุรีรัมย์: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบุรีรัมย์; 2568.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองเกาะ.(2568). รายงานผลโครงการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง (LTC) ตำบลสตึก อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ [เอกสารอัดสำเนา]. บุรีรัมย์: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองเกาะ; 2568.
คณะอนุกรรมการพัฒนางานสุขภาพช่องปากในระบบบริการปฐมภูมิฯ.(2565). แนวทางการดำเนินงานพัฒนาสุขภาพช่องปากในระบบบริการปฐมภูมิ. นนทบุรี: กองบริหารสาธารณสุข; 2565.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองเกาะ.(2568). รายงานผลการดำเนินงานการดูแลระยะยาวสำหรับผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง (Long Term Care - LTC) ประจำปีงบประมาณ 2568. บุรีรัมย์: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองเกาะ; 2568.
โฉมพิไล นันทรักษา, ภัทรา วัฒนพันธุ์ และรุ่งทิวา ชอบชื่น.(2567). ผลของการส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้ป่วยสูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก. 2567;9(2):704-8.
Kemmis, S., & McTaggart, R.(1988). The action research planner (3rd ed.). Geelong,Victoria: Deakin University Press. 1988.
Daniel, W. W.(2010). Biostatistics: A foundation for analysis in the health sciences (9th ed.). Wiley. 2010.
Bloom BS.(1971). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. New York: David McKay; 1971.
Best JW.(1977). Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.
รัฐนนท์ เนือนสกุล.(2569). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงโดยการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์. 2569;11(1):382 - 91.
สิริรัตน์ วีระเดช, ละอองดาว วงศ์อำมาตย์.(2565). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุในโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลแสนสุข อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม ศูนย์อนามัยที่ 10 อุบลราชธานี. 2565;45(2):119-28.
นิลุบล นันดิลก, เขมิกา สมบัติโยธา และจารุวรรณ วิโรจน์.(2567). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุโดยเครือข่ายชุมชนบ้านแก ตำบลโนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น. 2567;16(2):163-76
