ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันผลกระทบจากบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นในอำเภอสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, บุหรี่ไฟฟ้า, การป้องกันผลกระทบจากบุหรี่ไฟฟ้า, นักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบความรู้และความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันผลกระทบจากบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนก่อนและหลังได้รับโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนแห่งหนึ่งในอำเภอสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์ จำนวน 34 คน โปรแกรมประกอบด้วยกิจกรรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ 6 องค์ประกอบ ได้แก่ ความรู้และความเข้าใจ การเข้าถึงข้อมูลและบริการสุขภาพ ทักษะการสื่อสาร การจัดการตนเอง การตัดสินใจ และการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ เก็บรวบรวมข้อมูลก่อนและหลังได้รับโปรแกรมด้วยแบบทดสอบความรู้และแบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพ ซึ่งแบบสอบถามมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.94 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติ paired-samples t-test โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05
ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยด้านทักษะการสื่อสารเพิ่มขึ้นจาก 2.67 คะแนน (SD=0.78) เป็น 3.32 คะแนน (SD=0.85) โดยเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.65 คะแนน และแตกต่างจากก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (95% CI: 0.20–1.09; p=.01) ส่วนคะแนนความรู้ การเข้าถึงข้อมูลและบริการสุขภาพ การจัดการตนเอง การตัดสินใจ การรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ และคะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวมไม่แตกต่างจากก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Tobacco: e-cigarettes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2026 Sep 19]. Available from: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-e-cigarettes
Centers for Disease Control and Prevention. Outbreak of lung injury associated with the use of e-cigarette, or vaping, products [Internet]. Atlanta: Centers for Disease Control and Prevention; 2020 [cited 2026 Sep 19]. Available from: https://archive.cdc.gov/www_cdc_gov/tobacco/basic_information/e-cigarettes/severe-lung-disease/index.html
สุวรรณา เรืองกาญจนเศรษฐ์, กัญญารัตน์ กลิ่นวิชิต, รัตนาภรณ์ แป้นทิม, กนกวรรณ ผ่องศรี. บุหรี่ไฟฟ้า มหันตภัยร้ายทำลายเยาวชน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2566;32(5):946–61.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259–67. doi:10.1093/heapro/15.3.259.
Liu J, Gaiha SM, Halpern-Felsher B. School-based programs to prevent adolescent e-cigarette use: a report card. Curr Probl Pediatr Adolesc Health Care. 2022;52(6):101204. doi:10.1016/j.cppeds.2022.101204.
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดำเนินงานสุขศึกษาและพฤติกรรมสุขภาพ: การส่งเสริมการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ ปีงบประมาณ 2561. นนทบุรี: กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2561.
บุญเลิศ ปลอดปล่อง. ประสิทธิผลของโปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น ในตำบลยาง อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ. 2567;3(3):57–67.
Cole AG, Fairs LRW, Mantey DS, Philipneri A, Degano C, Bianco M, et al. The impact of the CATCH My Breath vaping prevention curriculum among high school students in Ontario, Canada: results of a pilot test. Prev Med Rep. 2024;48:102919. doi:10.1016/j.pmedr.2024.102919.
ธนากร ธนวัฒน์. ผลกระทบในทุกมิติจากการใช้บุหรี่ไฟฟ้า: การทบทวนแนวทางการจัดโปรแกรมสำหรับการสร้างการรับรู้ถึงอันตรายต่อสุขภาพและการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าในวัยรุ่น. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2567;7(2):93–106.
Ickes MJ, Zidzik O, Vanderford NL. Engaging rural high school youth in e-cigarette prevention and advocacy. Online J Interprof Health Promot. 2021;3(2):3.
Burchfield K, Doyle D, Mantey DS, Bennett T, Baus A. The CATCH My Breath vaping prevention curriculum: an evaluation of impacts in Central Appalachian middle and high schools, 2019–2023. J Prim Care Community Health. 2024;15:21501319241277393. doi:10.1177/21501319241277393.
สมภพ ปานมณี, นพดล ทองอร่าม. ความรอบรู้ด้านสุขภาพที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในจังหวัดสุพรรณบุรี [อินเทอร์เน็ต]. วารสารสภาการสาธารณสุขชุมชน. 2569 [สืบค้นเมื่อ 19 ก.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JCCPH/article/view/287484
