ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกของประชาชนในตำบลผาเสวย อำเภอสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออก, โรคไข้เลือดออก, ประชาชนบทคัดย่อ
การศึกษาเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออก และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกของประชาชนในตำบลผาเสวย อำเภอสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์ กลุ่มตัวอย่างเป็นประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไป จำนวน 148 คน คัดเลือกด้วยการสุ่มแบบแบ่งชั้นตามสัดส่วนประชากรแต่ละหมู่บ้านและการสุ่มอย่างง่าย เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม ประกอบด้วยข้อมูลส่วนบุคคล ความรู้เกี่ยวกับโรคไข้เลือดออก ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออก แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรค วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบไคสแควร์ และอัตราส่วนออดส์ พร้อมช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95 กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05
ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความรู้เกี่ยวกับโรคไข้เลือดออกอยู่ในระดับดี ร้อยละ 78.38 มีความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวมอยู่ในระดับดีมาก ร้อยละ 72.30 และมีพฤติกรรมการป้องกันโรคอยู่ในระดับดี ร้อยละ 75.68 ปัจจัยส่วนบุคคลที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันโรคอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ เพศหญิง (OR=3.159; 95% CI: 1.345–7.418; p=.007) สถานภาพสมรส หม้าย หรือหย่าร้าง (OR=2.333; 95% CI: 1.086–5.015; p=.028) และอาชีพเกษตรกรรม (OR=2.530; 95% CI: 1.136–5.632; p=.021) ความรู้เกี่ยวกับโรคไข้เลือดออกไม่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันโรค (p=.920) ส่วนความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันโรค ได้แก่ การเข้าถึงข้อมูลและบริการสุขภาพ (OR=3.750; 95% CI: 1.712–8.216) ทักษะการสื่อสาร (OR=5.417; 95% CI: 2.408–12.185) การจัดการตนเอง (OR=9.986; 95% CI: 3.435–29.031) การตัดสินใจ (OR=7.824; 95% CI: 3.307–18.511) และการรู้เท่าทันสื่อ (OR=4.714; 95% CI: 2.129–10.439) โดยทุกด้านมีค่า p<.001
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Dengue and severe dengue [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025 [cited 2026 Sep 19]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue
กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. สถานการณ์โรคไข้เลือดออก: ระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล (Digital Disease Surveillance: DDS) [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 19 ก.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://lookerstudio.google.com/reporting/7a6efc1c-2a43-4a2e-8c38-f2bfa8c3b114/page/NeaTE
ทีมเฝ้าระวังสอบสวนเคลื่อนที่เร็ว อำเภอสมเด็จ สำนักงานสาธารณสุขอำเภอสมเด็จ. รายงานสถานการณ์โรคไข้เลือดออก ตำบลผาเสวย ประจำปี พ.ศ. 2564–2568. กาฬสินธุ์: สำนักงานสาธารณสุขอำเภอสมเด็จ; 2568.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259–67. doi: 10.1093/heapro/15.3.259
นิภาพร สักขู, ลำพึง วอนอก, สุทิน ชนะบุญ, วรรณศรี แววงาม. ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกของประชาชน อำเภอแก้งคร้อ จังหวัดชัยภูมิ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 19 กันยายน 2569];16(1):214–230. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/johpc7/article/view/266834
ภณิชชา จงสุภางค์กุล, ธนากร ก้อนทอง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกของประชากร ตำบลบ้านเลือก อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี. วารสารราชนครินทร์ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 19 กันยายน 2569];21(2):114–129. เข้าถึงได้จาก: https://so05.tci-thaijo.org/index.php/Jrru/article/view/275629
กองโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดำเนินงานเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรคติดต่อนำโดยยุงลาย สำหรับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข พ.ศ. 2564 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 19 กันยายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: เอกสารฉบับเต็ม
อรุณ จิรวัฒน์กุล. สถิติทางวิทยาศาสตร์สุขภาพเพื่อการวิจัย. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพมหานคร: วิทยพัฒน์; 2558.
ธวัชชัย เอกสันติ. การพัฒนาความรอบรู้สุขภาพในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช เพื่อลดความเสี่ยงและผลกระทบทาง สุขภาพของแรงงานภาคเกษตรกรรมในแปลงนาข้าว จังหวัดนครราชสีมา [ดุษฎีนิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยบูรพา. 2565. สืบค้นเมื่อ 30 สิงหาคม 2568 เข้าถึงได้จาก https://ir.buu.ac.th/dspace/bitstream/1513/739/1/59810044.pdf
Bloom BS, et al. Taxonomy of Educational Objective. Handbook I: Cognitive Domain. New York: David Macay; 1975.
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. คู่มือประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพของคนไทย อายุ 15 ปีขึ้นไปในการปฏิบัติตามหลัก 3อ 2ส. นนทบุรี: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2556.
Best JW. Research in Education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977
Cronbach LJ. Educational psychology. 2nd ed. New York: Harcourt Brace & World; 1963.
Selvarajoo S, Liew JWK, Tan W, Lim XY, Refai WF, Zaki RA, Sethi N, Wan Sulaiman WY, Lim YAL, Vadivelu J, et al. Knowledge, attitude and practice on dengue prevention and dengue seroprevalence in a dengue hotspot in Malaysia: A cross-sectional study. Sci Rep. 2020;10(1):9534. DOI: 10.1038/s41598-020-66212-5
Siddique AB, Omi NT, Rasel SM, Hoque SS, Rahman N, Sarker S, et al. Assessment of perceived dengue risk and prevention practices among youth in Bangladesh. Sci Rep. 2024 Feb 16;14(1):3940. doi: 10.1038/s41598-024-54238-y.
