ประสิทธิผลของโปรแกรมการจัดการตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่คุมระดับน้ำตาลไม่ได้ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านกะดาด ตำบลโคกยาง อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์
คำสำคัญ:
โปรแกรมการจัดการตนเอง, ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2, ระดับน้ำตาลสะสมในเลือด, หน่วยบริการปฐมภูมิบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมการจัดการตนเองตามแนวคิดของ Kanfer ต่อความรู้ พฤติกรรมการจัดการตนเอง และระดับน้ำตาลสะสมในเลือด (HbA1c) ของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 60 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองที่ได้รับโปรแกรม 12 สัปดาห์ ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านกะดาด 30 คน และกลุ่มเปรียบเทียบที่ได้รับการดูแลตามปกติ ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไพล 30 คน กระบวนการทดลองประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ การตั้งเป้าหมาย การกำกับตนเอง การประเมินตนเอง และการเสริมแรงตนเอง ซึ่งดำเนินการผ่านกิจกรรมกลุ่มย่อยและการเยี่ยมบ้าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Paired t-test และ Independent t-test
ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนความรู้และพฤติกรรมการจัดการตนเองเพิ่มขึ้น รวมทั้งมีระดับ HbA1c ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เมื่อเปรียบเทียบผลต่างของคะแนน (Change score) ระหว่างกลุ่ม พบว่ากลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการจัดการตนเองเพิ่มขึ้นมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) อย่างไรก็ตาม ผลต่างของคะแนนความรู้และระดับ HbA1c ระหว่างสองกลุ่มแตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ซึ่งอาจเป็นผลจากข้อจำกัดด้านระยะเวลาการติดตามผลที่สั้นและความแตกต่างของค่าพื้นฐานระหว่างกลุ่มก่อนการทดลอง
เอกสารอ้างอิง
International Diabetes Federation. IDF diabetes atlas. 10th ed. Belgium: International Diabetes Federation; 2021.
วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, วราภรณ์ เสถียรนพเก้า. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.
กระทรวงสาธารณสุข. ระบบคลังข้อมูลสุขภาพ (Health Data Center) นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566 [ออนไลน์] 2566. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th.
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ. กรมควบคุมโรครณรงค์วันเบาหวานโลก 2566 มุ่งเน้นให้ความรู้ประชาชนถึงความเสี่ยงโรคเบาหวานและหากตรวจพบก่อนจะลดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2566 [ออนไลน์] 2566. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php ?news=38403&deptcode=brc.
กองโรคไม่ติดต่อ. ข้อมูลสถิติการตาย/ป่วย โรคไม่ติดต่อ นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; [ออนไลน์] 2567. เข้าถึงได้จาก: https://www.ddc.moph.go.th/dncd/news.php?news=39911.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. แนวทางเวชปฏิบัติ สำหรับโรคเบาหวาน 2566. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ศรีเมืองการพิมพ์; 2567.
Wagner EH, Austin BT, Davis C, Hindmarsh M, Schaefer J, Bonomi A. Improving Chronic Illness Care: Translating Evidence Into Action. Health Affairs. 2001;20(6):64-78.
Kanfer FH. Self-management methods. In: Kanfer FH, Goldstein AP, editors. Helping people change: A textbook of methods. 2nd ed. Oxford: Pergamon Press; 1980. p. 334–89.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านกะดาด. สรุปผลการดำเนินด้านสาธารณสุขประจำปี 2567. อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านกะดาด 2568.
โรงพยาบาลปราสาท. สรุปผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดด้านสุขภาพ คปสอ.ปราสาท ปี 2568 (การตรวจราชการกรณีปกติรอบที่ 2) สุรินทร์: คปสอ.ปราสาท; 2568.
Chrvala CA, Sherr D, Lipman RD. Diabetes self-management education for adults with type 2 diabetes mellitus: A systematic review of the effect on glycemic control. Patient education and counseling. 2016;99(6):926-43.
ประสิทธิ์ โฉมวงศ์, พรรณี บัญชรหัตถกิจ, ทัศพร ชูศักดิ์. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาล ในเลือดไม่ได้ตำบลโคกสลุง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2567;17(2):240-53.
กรกฎา จันทร์สม. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการจัดการตนเอง ระดับน้ำตาลในเลือด ของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2567;5(2):50-62.
ประไพพรรณ ใจอักษร. ประสิทธิผลของโปรแกรมการให้ความรู้โรงเรียนเบาหวานและการติดตามระดับน้ำตาลต่อการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ โรงพยาบาลห้วยผึ้ง อำเภอห้วยผึ้ง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข. 2568;3(2):260-73.
อภิญญา ถามูลแสน. ผลของโปรแกรมการจัดการโรคเบาหวานด้วยตนเองต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและระดับน้ำตาลสะสมในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ โรงพยาบาลพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต จังหวัดสกลนคร. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(1):257-66.
Bandura A. Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall1986.
Knowles MS. The modern practice of adult education: From pedagogy to andragogy Rev. ed. MA. USA: Cambridge Adult Education; 1980.
Prochaska JO, DiClemente CC. Stages and processes of self-change of smoking: toward an integrative model of change. J Consult Clin Psychol. 1983;51(3):390-5.
นิตยา สุขชัยสงค์, อารยา เชียงของ, วิเชษฐ์ เชิดสันเทียะ. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองร่วมกับโมบายแอปพลิเคชัน เบาหวาน เบาใจ ต่อพฤติกรรมป้องกันการเกิดแผลที่เท้าของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่คุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารพฤติกรรมศาสตร์เพื่อการพัฒนา. 2566;15(2):1-16.
Rosenstock IM. The Health Belief Model and Preventive Health Behavior. 1974;2(4):354-86.
Creer TL. Self-management of chronic illness. In: Boekaerts M, Pintrich PR, Zeidne M, editors. Handbook of self-regulation: Academic Press; 2000. p. 601-29.
American Diabetes Association. Introduction: Standards of Medical Care in Diabetes—2020. Diabetes Care. 2019;43(Supplement_1):S1-S2.
The Diabetes Control and Complications Trial Research Group. The Effect of Intensive Treatment of Diabetes on the Development and Progression of Long-Term Complications in Insulin-Dependent Diabetes Mellitus. 1993;329(14):977-86.
วัชราพร เนตรคำยวง. ผลของการพัฒนารูปแบบการจัดการตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ โรงพยาบาลบ้านธิ จังหวัดลำพูน. วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข. 2566;3(2):78–95.
