การพัฒนารูปแบบการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อป้องกันโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง ของประชาชนกลุ่มเสี่ยง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านทุ่งโก ตำบลบ่อนอก อำเภอเมือง จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, โรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง, ประชาชนกลุ่มเสี่ยงบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-Experimental Research) แบบกลุ่มเดียววัดก่อน-หลัง (One-Group Pretest-Posttest Design)นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับความตระหนัก ความรอบรู้ด้านสุขภาพ สิ่งแวดล้อม/ทักษะ การสนับสนุนทางสังคม และพฤติกรรมสุขภาพ และ 2) พัฒนาและประเมินผลรูปแบบการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง กลุ่มตัวอย่างคือประชากรกลุ่มเสี่ยง อายุ 30–59 ปี จำนวน 34 คน ได้มาโดยการสุ่มแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัย ได้แก่ โปรแกรม Ban Thung Ko Model (3S 4A) และแบบสอบถาม เก็บรวบรวมข้อมูลก่อนและหลังการทดลอง 12 สัปดาห์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired t-test
ผลการวิจัยพบว่า หลังเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติสูงที่สุด จาก 41.88 (SD=7.67) เป็น 48.00 (SD=4.43) (t=-7.661, p < .001) โดยสัดส่วนภาพรวมเพิ่มจากระดับดี (ร้อยละ 74.51) เป็นระดับดีมาก (ร้อยละ 80.00) ด้านความตระหนักด้านสุขภาพ (t=-2.318, p = .027) และความรอบรู้ด้านสุขภาพ (t=-2.523, p = .017) เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเช่นกัน สู่ระดับดีมาก (ร้อยละ 82.16 และ 80.00 ตามลำดับ) ส่วนด้านสิ่งแวดล้อม/ทักษะ และการสนับสนุนทางสังคมมีคะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้น แม้ไม่พบความแตกต่างทางสถิติเนื่องจากฐานคะแนนเดิมสูง แต่พบพัฒนาการเด่นชัดในทักษะการออกกำลังกายและแรงสนับสนุนจากครอบครัว
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงสาธารณสุข. แผนขับเคลื่อนนโยบายกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2567 [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 15 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://rbpho.moph.go.th/upload-file/doc/files/21112023-113615-1061.pdf
กระทรวงสาธารณสุข. แผนยุทธศาสตร์ชาติ ระยะ 20 ปี (ด้านสาธารณสุข) [อินเทอร์เน็ต]. 2559 [เข้าถึงเมื่อ 15 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.oic.go.th/FILEWEB/CABINFOCENTER2/DRAWER023/GENERAL/DATA0000/00000077.PDF
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. แบบวัดความรอบรู้ด้านสุขภาพ ความตระหนักด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ เพื่อป้องกันโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงของประชาชนในหมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ. นนทบุรี: กองสุขศึกษา; 2568.
อังศินันท์ อินทรกำแหง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: การวัดและการสร้างเสริม [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2560 [เข้าถึงเมื่อ 15 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://online.pubhtml5.com/twmt/nuvy/#p=2
ศิริศักดิ์ วงษ์ทอง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขในเขตเมือง. วารสารสุขภาพและการพยาบาล. 2562;10(2):45–56.
ทิพวัลย์ ชูประเสริฐ, พลอยไพลิน จันทร์มณี. การศึกษาสถานการณ์ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในเขตสุขภาพที่ 11 [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [เข้าถึงเมื่อ 15 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: http://do11.new.hss.moph.go.th:8080/fileupload_doc/2019-09-03-1-18-2840654.pdf
กัญญาพัชร บัดแก้ว. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้สุขภาพในการป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอวังโป่ง จังหวัดเพชรบูรณ์ [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 15 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdl.handle.net/20.500.14770/7944
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. ภาพอนาคตระบบสาธารณสุขไทย. นนทบุรี: กองยุทธศาสตร์และแผนงาน; 2566.
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือการดูแลสุขภาพตามหลัก 3อ. 2ส. สำหรับแกนนำสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 15 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hed.hss.moph.go.th/wp-content/uploads/2024/05.pdf
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. กลยุทธ์การเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ. กรุงเทพฯ: สามเจริญพานิชย์; 2561.
พัชรี ศรีงาม, วิชิต มุกดาหาร. ประสิทธิผลของโปรแกรมการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)ในการป้องกันโรคความดันโลหิตสูงในชุมชน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2564;30(4):652–63.
ก้องเกียรติ เติมสมบูรณ์, ขวัญเมือง แก้วดำเกิง, ชะนวนทอง ธนสุกาญจน์. ผลของโปรแกรมการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง. วารสารสาธารณสุขศาสตร์. 2563;50(2):182–94.
Nutbeam D, Lloyd JE. Understanding and responding to health literacy as a social determinant of health. Annu Rev Public Health. 2021;42(1):159–73.
ขวัญเมือง แก้วดำเกิง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: กระบวนการ ปฏิบัติ สู่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์; 2564.
ฃศิรินทร ปัญจะทองคำ. ความรอบรู้ด้านสุขภาพป้องกันโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงวัยทำงานในสถานประกอบการส่งเสริมสุขภาพ เขตสุขภาพที่ 4. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2566;8(2):1–8.
สมเกียรติ แสงวัฒนารัษฎ์. แนวทางการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพด้วยอาหารเน้นพืชเป็นหลัก (Plant-based Diet) และจานอาหารสัดส่วน 2:1:1. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์หมอชาวบ้าน; 2563.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259–67.
Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12(1):80.
ละอองดาว ศรีวะรมย์, บุญตอม แสนสุข, สุมาลี ทองแก้ว, ปรีชา ประสมรักษ์. ผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพกลุ่มเสี่ยงเบาหวานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น. 2567;16(1):160–74.
ศิริเนตร สุขดี. การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรังด้วยการมีส่วนร่วมของชุมชน [ปริญญานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2560.
สุชาดา สวนนุ่ม, วิไลวรรณ สิทธิสาตร์, ธนิสร ราศิริ. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรมสุขภาพและระดับความดันโลหิตในกลุ่มสงสัยป่วยโรคความดันโลหิตสูง ในพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเสาหิน ต.วัดพริก อ.เมือง จ.พิษณุโลก. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี. 2566;6(1):29–41.
ประเวช ชุ่มเกษรกูลกิจ, นฤมล ไชยพาน, สมคิด บุญกล้า, จิตติมา พลราชม. ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรคและภัยสุขภาพของประชาชนไทย. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2564;15(3):25–36.
ประภาส พยมพฤกษ์, ณัฐพล ผุยนวล, สรณ์ชัย ลอยความสุข. ผลของโปรแกรมการกำกับตนเองด้านการออกกำลังกายด้วยวิธีรำวงย้อนยุคและการควบคุมอาหารต่อระดับน้ำตาลในเลือดและสมรรถภาพทางกายในกลุ่มผู้เสี่ยงสูงโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อำเภอพระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารวิชาการและการพยาบาล วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จักรีรัช. 2567;4(1):E000590.
สุรีย์ ทั่งทอง, สุมินทร ขนอม. ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ ต่อการลดปัจจัยเสี่ยงของผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่มารับบริการ ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแห่งหนึ่งในภาคใต้ของประเทศไทย. Journal of Health Sciences and Pedagogy. 2564;1(2):1–15.
ศิรินทร ปัญจะทองคำ. ความรอบรู้ด้านสุขภาพป้องกันโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง วัยทำงานในสถานประกอบการส่งเสริมสุขภาพ เขตสุขภาพที่ 4. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2566;8(2):1–8.
