การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมวัณโรค เครือข่ายสุขภาพจังหวัดหนองบัวลำภู
คำสำคัญ:
วัณโรค, การวิจัยเชิงปฏิบัติการ, การคัดกรองเชิงรุก, ปแบบการเฝ้าระวัง, เครือข่ายสุขภาพบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหา พัฒนารูปแบบและประเมินผลรูปแบบการดำเนินงานเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมวัณโรคเครือข่ายสุขภาพจังหวัดหนองบัวลำภู ผู้ให้ข้อมูลสำคัญเป็นผู้ให้บริการสุขภาพ 120 คน ผู้เชี่ยวชาญตรวจคุณภาพเครื่องมือวิจัย 7 คนและกลุ่มเสี่ยง 24,739 คน ดำเนินการวิจัยตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2568–สิงหาคม 2569 เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบบันทึก แบบสอบถามและแนวคำถามสำหรับการสนทนากลุ่มที่มีความตรงเชิงเนื้อหา (IOC) ตั้งแต่ 0.80-1.00 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ความถี่ และร้อยละ
ผลการวิจัย (1) การดำเนินงานที่ผ่านมาพบปัญหาสำคัญใน 3 มิติ ได้แก่ 1) ด้านการคัดกรอง: ยังตกหล่นในกลุ่มประชากรแฝง แรงงานเคลื่อนย้าย และกลุ่มเป้าหมายเข้าถึงยาก 2) ด้านการวินิจฉัย: รพ.สต. ยังขาดแคลนเครื่องมือวินิจฉัยรวดเร็ว ทำให้ค้นหาผู้ป่วยได้ล่าช้า และ 3) ด้านการดูแลรักษา: ผู้ป่วยบางส่วนขาดความต่อเนื่องในการรับประทานยา จนเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะรักษาล้มเหลวและการเกิดเชื้อดื้อยา (2) รูปแบบฯ ที่ได้ประกอบด้วยกิจกรรมสำคัญ 6 ขั้น คือ (1) การวางยุทธศาสตร์ และจัดสรรทรัพยากร (2) การคัดกรองเชิงรุกและส่งต่อชุมชน (3) การตรวจวินิจฉัยแม่นยำด้วยเทคโนโลยี (4) การกำกับการรักษาและดูแลในรายที่ซับซ้อน (5) การบริหารจัดการข้อมูล Real-time และ(6) การทบทวนคุณภาพและนิเทศติดตาม และ (3) ผลการประเมินรูปแบบฯ พบว่า อัตราความครอบคลุมของการคัดกรองวัณโรคเชิงรุกในกลุ่มประชากรเสี่ยงสูงด้วยการถ่ายภาพรังสีทรวงอก (CXR) คิดเป็นร้อยละ 95.78 (34,493 จากเป้าหมาย 36,014 คน) อัตราความครอบคลุมการขึ้นทะเบียนผู้ป่วยวัณโรครายใหม่และกลับเป็นซ้ำ คิดเป็นร้อยละ 66.61 (465 จากเป้าหมายคาดประมาณ 698 คน) และ3) อัตราความสำเร็จการรักษาผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ ในกลุ่มประชากรผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ คิดเป็นร้อยละ 96.25 (77/80 คน)
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองบัวลำภู. สรุปผลการดำเนินงานวัณโรค จังหวัดหนองบัวลำภู ปีงบประมาณพ.ศ.2566–2568 (ข้อมูลจากโปรแกรม NTIP ณ วันที่ 30 มิถุนายน 2568). สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองบัวลำภู;2568.
World Health Organization. Global Tuberculosis Report 2025. Geneva: World Health Organization;2025.
South African Medical Association. What's new in TB diagnosis? A spotlight on active case-finding. S Afr Med J. 2025;115(8):12-18.
KNCV Tuberculosis Foundation. New diagnostics and laboratory network design: strengthening TB sample transportation and molecular testing. The Hague: KNCV;2026.
Pathum Thani Hospital. Trend analysis and factors associated with the results of Mycobacterium tuberculosis detection using GeneXpert MTB/RIF system. J Med Health Sci.2025;32(2):45-56.
BMJ Publishing Group. Implementation and scale-up of tuberculosis preventive treatment among household contacts. BMJ Open Respir Res. 2024;11(1):e001820.
MDPI Public Health. Programmatic results of integrating systematic TB screening into district healthcare facilities. Trop Med Infect Dis.2025;10(3):83-94.
Suwandono A, Maharani A, Trisnantoro L. The influence of provider payment mechanisms on tuberculosis service delivery within primary healthcare and routine services.Frontiers in Public Health.2025;13:1396596. doi:10.3389/fpubh.2025.1396596
McMillan, J. H., & Schumacher, S.Research in Education. A Conceptual Introduction 5thed.New York: Longman;2001.
Best, J. W. Research in Education (3rded). New Jersey: Prentice hall Inc;1977.
Tobe, R. G., Xu, L., Zhou, C., Yuan, Q., Geng, H., & Wang, X. Factors affecting patient delay of diagnosis and completion of Direct Observation Therapy, Short-course (DOTS) among the migrant population in Shandong, China. BioScience Trends.2013;7(3):122–28.
https://doi.org/10.5582/BST.2013.V7.3.122
Andom, A. T., Gilbert, H., Ndayizigiye, M., Mukherjee, J. S., Picka, S. W., Nthunya, J., Marole, T. A., Fawzi, M. C. S., & Yuen, C. M. Understanding barriers to tuberculosis diagnosis and treatment completion in a low-resource setting: A mixed-methods study in the
Kingdom of Lesotho. PLOS ONE.2023;18(5):e0285774.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0285774
Balekang, G. B., Galvin, T., Rakgoasi, D. S., Balekang, G. B., Galvin, T., & Rakgoasi, D. S. “Where will we find them?” They are just like droppings. BMC Health Services Research, 2025;25(1):1232. https://doi.org/10.1186/s12913-025-13444-8
Tschirhart, N., Thi, S. S., Swe, L. L., Nosten, F., & Foster, A. M. Treating the invisible: Gaps and opportunities for enhanced TB control along the Thailand-Myanmar border;2024. https://doi.org/10.60692/700cm-f9d91
Teibo, T. K. A., Andrade, R. L. de P., Rosa, R. J., de Abreu, P. D., Olayemi, O. C., Alves, Y. M., Tavares, R. B. V., da Costa, F. B. P., Moura, H. S. D., Ferezin, L. P., Tártaro, A. F., de Campos, M. C. T., Ribeiro, N. M., Berra, T. Z., & Arcêncio, R. A. Barriers That Interfere with Access to Tuberculosis Diagnosis and Treatment across Countries Globally: A Systematic Review. ACS Infectious Diseases;2024. https://doi.org/10.1021/acsinfecdis.4c00466
Subathra, D., Balasubramanian, K., & Bernaitis, L. Tuberculosis: New Challenges in Diagnosis and Treatment;2024. https://doi.org/10.5281/zenodo.14046693
Gopinadhan, V., Li, T. W., Kovacic, V., Tang, C., & Sitali, N. (2026). Challenges to healthcare access for migrants in transit: A scoping review. Journal of Migration and Health.2026;13: 100395. https://doi.org/10.1016/j.jmh.2026.100395
Rast, E., Lau, K., Lin, R. C.-Y., Loganathan, T., Hargreaves, S., & Zimmerman, C.Healthcare interventions for low-wage migrant workers: A systematic review;2024.https://doi.org/10.1101/2024.10.26.24316170
de Vries, S. G., Cremers, A. L., Heuvelings, C. C., Greve, P. F., Visser, B. J., Bélard, S.,Janssen, S., Spijker, R., Spijker, R., Shaw, B., Hill, R., Hill, R., Zumla, A., Zumla, A., van der Werf, M. J., Sandgren, A., & Grobusch, M. P.Barriers and facilitators to the uptake of tuberculosis diagnostic and treatment services by hard-to-reach populations in countries of low and medium tuberculosis incidence: a systematic review of qualitative literature.Lancet Infectious Diseases.2017;17(5). https://doi.org/10.1016/S1473-3099(16)30531-X
Harries, A. D., Harries, A. D., Kumar, A. M. V., Kumar, A. M. V., Satyanarayana, S., Thekkur, P., Lin, Y., Dlodlo, R. A., & Zachariah, R. (2019). How Can Operational Research Help to Eliminate Tuberculosis in the Asia Pacific Region. Tropical Medicine and Infectious Disease.2019;4(1):47. https://doi.org/10.3390/TROPICALMED4010047
Lienhardt, C., & Cobelens, F. G. J. Operational research for improved tuberculosis control:the scope, the needs and the way forward. International Journal of Tuberculosis and Lung Disease.2011;15(1):6–13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21276290/
Nagaraja, S. B.TB operational research in India – Gaps and pragmatic solutions.The Indian Journal of Tuberculosis;2023. https://doi.org/10.1016/j.ijtb.2023.10.006
Sculier, D., Getahun, H., & Lienhardt, C. (2011). Improving the prevention, diagnosis and treatment of TB among people living with HIV: the role of operational research.Journal of the International AIDS Society.2011;14(1):1–12. https://doi.org/10.1186/1758-2652-14-S1-S5
Anabila, N. A. (2025). The Role of Epidemiologic Surveillance in the Control of Drug- Resistant Tuberculosis (TB): A Literature Review. International Journal of Health Science.2025:5(2):168–77. https://doi.org/10.55606/ijhs.v5i2.5513
Schwoebel, V.Surveillance of tuberculosis. The Indian Journal of Tuberculosis.2020:67(4).https://doi.org/10.1016/J.IJTB.2020.11.006
Cole, B., Nilsen, D. M., Will, L., Etkind, S. C., Burgos, M., & Chorba, T. Essential Components of a Public Health Tuberculosis Prevention, Control, and Elimination Program:Recommendations of the Advisory Council for the Elimination of Tuberculosis and the National Tuberculosis Controllers Association.2020;69(7):1–27.https://doi.org/10.15585/MMWR.RR6907A1
Harries, A. D., Harries, A. D., Thekkur, P., Mbithi, I., Chakaya, J., Chakaya, J., Tweya, H.,Takarinda, K. C., Kumar, A. M. V., Kumar, A. M. V., Satyanarayana, S., Berger, S. D., Rusen, I.D., Khogali, M., & Zachariah, R. Real-Time Operational Research: Case Studies from the Field of Tuberculosis and Lessons Learnt. Tropical Medicine and Infectious Disease.2021;6(2):97. https://doi.org/10.3390/TROPICALMED6020097
Aldridge, R. W., Story, A., Stagg, H. R., Lipman, M., Knight, J., Taubman, D., Shaji, K., Quinn,D., Watson, J., Abubakar, I., & Hayward, A. S6 Sensitivity and specificity of mobile digital chest radiography for the diagnosis of active pulmonary tuberculosis. A cohort study in high risk groups in London. Thorax.2010:65. https://doi.org/10.1136/THX.2010.150912.6
de Araujo, R. C. P., Martinez, L., da Silva Santos, A., Lemos, E. F., de Oliveira, R. D., Garcia Croda, M., Porto Batestin Silva, D., Lemes, I. B. G., Cunha, E. A. T., Gonçalves, T. O., Pereira dos Santos, P. C., da Silva, B. O., Gonçalves, C. C., Andrews, J. R., & Croda, J. Serial Mass Screening for Tuberculosis among Incarcerated Persons in Brazil. Clinical Infectious Diseases;2024.https://doi.org/10.1093/cid/ciae055
Eisenberg, R. L., & Pollock, N. R. Low Yield of Chest Radiography in a Large Tuberculosis Screening Program. Radiology.2010;256(3):998–1004.https://doi.org/10.1148/RADIOL.10100485
Innes, A. L., Martínez, A., Hoang, G. L., Nguyen, T. B. P., Vu, V., Luu, T. H. T., Le, T. T. T.,Lebrun, V., Trieu, V. C., Tran, N. D. B., Dinh, N., Pham, H. M., Dinh, V. L., Nguyen, H. B.,Truong, T., Nguyen, V. C., Nguyen, N. V., & Hien, T.Active case finding to detect symptomatic and subclinical pulmonary tuberculosis disease: implementation of computer-aided detection for chest radiography in Viet Nam.2024;15(4):1–12.https://doi.org/10.5365/wpsar.2024.15.4.1118
Mac, T. H., Phan, T. H., Nguyen, V. V., Dong, T. T. T., Le, H. V., Nguyen, Q. D., Nguyen, T. D., Codlin, A. J., Mai, T. D. T., Forse, R. J., Nguyen, L. P., Luu, T. H. T., Nguyen, H. B., Nguyen, N.V., Pham, X. T., Tran, P. N., Khan, A., Vo, L. N. Q., & Creswell, J. (2020). Optimizing Active Tuberculosis Case Finding: Evaluating the Impact of Community Referral for Chest X-ray Screening and Xpert Testing on Case Notifications in Two Cities in Viet Nam. Tropical Medicine and Infectious Disease.2020;5(4):181. https://doi.org/10.3390/TROPICALMED5040181
