ศึกษาเปรียบเทียบชีวิตตามหลักอริยสัจในพระพุทธศาสนาเถรวาท และหลักปุรุษารถะในศาสนาฮินดู - ศิวิไลกุล, สุรพล; ศรีดี, ณัทธีร์; กิตฺติเมธี, พระมหาขวัญชัย (วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 2025)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาชีวิตตามหลักอริยสัจในพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาชีวิตตามหลักปุรุษารถะในศาสนาฮินดู 3) เพื่อเปรียบเทียบชีวิตตามหลักอริยสัจในพระพุทธศาสนาเถรวาทและหลักปุรุษารถะในศาสนาฮินดู การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยอาศัยการวิเคราะห์เนื้อหาและการตีความเชิงพรรณนา จากข้อมูลคัมภีร์ชั้นปฐมภูมิ ได้แก่ พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย คัมภีร์อุปนิษัท และภควัทคีตา ร่วมกับเอกสารวิชาการชั้นทุติยภูมิที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยพบว่า 1) ชีวิตตามหลักอริยสัจในพระพุทธศาสนาเถรวาทมุ่งเน้นการทำความเข้าใจ "ทุกข์" อันเป็นสัจธรรมของชีวิต การค้นหาเหตุแห่งทุกข์ การดับทุกข์ด้วยการละตัณหาและอวิชชา ผ่านการดำเนินชีวิตตามหลัก อริยมรรคมีองค์ 8 เพื่อนำไปสู่พระนิพพาน ซึ่งเป็นความพ้นทุกข์ในระดับชั่วคราว (ความสงบจากกิเลสชั่วขณะ) และระดับถาวร (ความหลุดพ้นจากทุกข์โดยสิ้นเชิงจากสังสารวัฏ) โดยตั้งอยู่บนหลักไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) และการพัฒนาปัญญาเห็นแจ้งตามความเป็นจริงของชีวิต 2) ชีวิตในศาสนาฮินดูอธิบายผ่านหลักปุรุษารถะได้แก่ ธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะ ซึ่งเป็นกรอบในการดำเนินชีวิตให้สมดุลทั้งทางโลกและทางธรรม โดยมี "อาตมัน" เป็นแก่นแท้ของชีวิต และมีเป้าหมายสูงสุดคือ "โมกษะ" อันเป็นความพ้นทุกข์จากสังสารวัฏ ซึ่งมีทั้งมิติชั่วคราว (การคลายทุกข์ทางโลกด้วยการปฏิบัติธรรม) และมิติถาวร (การรวมเป็นหนึ่งเดียวกับ "พรหมัน") 3) ทั้งสองศาสนามีจุดร่วมในการชี้ให้เห็นถึงความทุกข์ และหนทางสู่ความพ้นทุกข์ เน้นการฝึกฝนตน จริยธรรม และการพัฒนาทางจิตวิญญาณ แต่แตกต่างกันในหลักปรัชญาพื้นฐาน พระพุทธศาสนาเถรวาทยืนยันแนวคิด "อนัตตา" ปฏิเสธความมีตัวตนถาวร ขณะที่ศาสนาฮินดูยืนยันแนวคิด "อาตมัน" ที่ไม่แปรเปลี่ยนและเป็นนิรันดร์ องค์ความรู้ใหม่จากงานวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่า หลักอริยสัจและหลักปุรุษารถะสามารถประยุกต์ใช้ได้ในทุกช่วงวัย ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงวัยสูงอายุ โดยปรับให้เหมาะสมกับบริบททางสังคมในยุคปัจจุบัน อันจะส่งเสริมการดำเนินชีวิตอย่างมีคุณธรรม สติ สมดุล และเปี่ยมด้วยคุณค่าทางจิตวิญญาณทั้งในระดับปัจเจกและสังคมโดยรวม