กระบวนการสร้างสรรค์ผ้าทอไทยวนลับแลสู่การเป็นครูช่างศิลปหัตถกรรม: กรณีศึกษา จงจรูญ มะโนคำ

บทคัดย่อ

 บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากระบวนการสร้างสรรค์ผ้าทอไทยวนลับแล และ 2) ศึกษากระบวนการนำไปสู่การเป็นครูช่างศิลปหัตถกรรมของจงจรูญ มะโนคำ โดยการใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ศึกษาด้วยวิธีการสำรวจ สัมภาษณ์เชิงลึก และสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม จากการศึกษาพบว่าจงจรูญ 1) มีความหลงใหลในผ้าซิ่นตีนจกไทยวนลับแล จากนั้นมีการสำรวจช่างทอและรวมกลุ่มช่างทอบ้านคุ้มและบ้านนาทะเล 2) สืบทอดการทอผ้าซิ่นไทยวนลับแล ในยุคแรกทอตามลวดลายและโครงสร้างแบบโบราณในท้องถิ่น ต่อมาทอแบบประยุกต์สร้างสรรค์ 3) อนุรักษ์สะสมผ้าซิ่นตีนจกไทยวนลับแล และพื้นที่ใกล้เคียง เพื่อเป็นวัตถุจัดแสดงความรู้ 4) สร้างสรรค์ผ้าซิ่นตีนจกไทยวนลับแลที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตน โดยการเลือกใช้วัสดุไหมแทนฝ้าย ออกแบบลวดลายใหม่ ซึ่งต่างจากผ้าซิ่นลับแลในอดีต 5) ในฐานะครู จงจรูญได้ริเริ่มสร้างแหล่งเรียนรู้ชุมชนและในขณะเดียวกันยังจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ขึ้น เพื่อเป็นประโยชน์ต่อชุมชนและผู้สนใจ 6) จัดกิจกรรมแสดงผลงานผ้าซิ่นตีนจกไทยวนลับแลขึ้นเป็นครั้งแรกในปีพ.ศ.2562 ภายใต้ชื่อกิจกรรม “นุ่งซิ่น กินทุเรียน” นับได้ว่าจงจรูญ มีกระบวนการในการสร้างสรรค์ผ้าทอไทยวนลับแล เป็นแบบอย่างให้กับคนรุ่นหลัง เป็นผู้อุทิศตนให้กับวงการศิลปหัตถกรรมไทย จนได้รับเชิดชูเกียรติให้เป็นครูช่างศิลปหัตถกรรม