The การพัฒนาศักยภาพกลุ่มผู้ผลิตลูกประคบสมุนไพรสดอย่างมีส่วนร่วม ตำบลบ้านคลอง อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาศักยภาพและความต้องการของกลุ่มผู้ผลิตลูกประคบ ในการสร้างผลิตภัณฑ์ชุมชนบ้านคลอง ตำบลบ้านคลอง อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก โดยมีขั้นตอนการวิจัย 3 ขั้นตอน ประกอบด้วย 1) การศึกษาบริบทชุมชนและศักยภาพกลุ่มผู้ผลิตลูกประคบสมุนไพร 2) การวิเคราะห์ศักยภาพกลุ่มด้วย SWOT และ 3) การพัฒนาผลิตภัณฑ์ลูกประคบสมุนไพร  และมีผู้ให้ข้อมูลหลักประกอบด้วย 4 กลุ่ม ได้แก่ 1)  แกนนำก่อตั้งกลุ่มผู้ผลิตลูกประคบ จำนวน 3 ราย ประกอบด้วย แกนนำรุ่นแรก 1 ราย แกนนำรุ่นปัจจุบัน 2 ราย  2)   สมาชิกกลุ่มผู้ผลิตลูกประคบ ตำบลบ้านคลอง อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก จำนวน 6 ราย 3) หน่วยงานภาคี จำนวน 3 ราย ประกอบด้วย เจ้าหน้าที่เทศบาลตำบลบ้านคลอง 1 ราย เจ้าหน้าที่สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดพิษณุโลก 1 ราย และเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านคลอง 1 ราย  4) กลุ่มผู้นำลูกประคบไปใช้ จำนวน 5 ราย โดยใช้วิธีการเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม และใช้การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา

          ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มผู้ผลิตลูกประคบมีศักยภาพในการใช้ทุนชุมชนสูง ซึ่งภายในชุมชนมีวัตถุดิบในการผลิตลูกประคบ มีภูมิปัญญาที่เป็นของแกนนำกลุ่มมาแต่เดิม และนำมาต่อยอดโดยการจัดการองค์ความรู้ร่วมกับหน่วยงานด้านสุขภาพในชุมชนมายาวนาน นอกจากนั้นกลุ่มผู้ผลิตลูกประคบสมุนไพรสดบ้านคลองมีปัจจัยที่ทำให้เกิดความเข้มแข็งและดำเนินธุรกิจอย่างยั่งยืนทั้งจากตัวผู้นำกลุ่ม สมาชิกที่มีความเชี่ยวชาญและมีทัศนคติที่ดีในการทำงาน มีการวางระบบโครงสร้าง บทบาทหน้าที่ที่ชัดเจน และได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานทั้งภายในชุมชนและภายนอกชุมชน การพัฒนาผลิตภัณฑ์เป็นการเปลี่ยนจากสมุนไพรสดเป็นสมุนไพรแห้งที่สามารถใช้งานได้ง่ายขึ้น สะดวกสบายและเก็บรักษาได้นานขึ้น นอกจากนั้นยังตรงตามความต้องการของผู้ใช้ในการใช้ลูกประคบเพื่อรักษาตนเองเบื้องต้นตามแนวทางแพทย์แผนไทย และเมื่อวิเคราะห์ถึงโอกาส สิ่งที่เป็นศักยภาพสำคัญในการยกระดับลูกประคบสมุนไพรคือ สามารถขยายกลุ่มเป้าหมายที่ไม่สะดวกมาใช้บริการยังสถานพยาบาลที่เป็นผลมาจากสถานการณ์การระบาดเชื้อไวรัสโคโรน่าที่ผ่านมา และเริ่มเป็นที่นิยมในการใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพรของกลุ่มวัยแรงงานด้วย