การพัฒนาวัดตามหลักสัปปายะเพื่อเป็นศูนย์การสอนวิปัสสนากรรมฐาน - พระครูนิรมิตสังฆกิจ; พระศรีสมโพธิ; นามเสนา ศิริโรจน์ (วารสารวิจยวิชาการ, 2024)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์การวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสัปปายะในสมัยพุทธกาล 2) วิเคราะห์วัดที่เป็นศูนย์การสอนวิปัสสนากรรมฐานในสังคมไทยตามแนวสัปปายะ และ 3) เสนอแนวทางการพัฒนาวัดตามแนวสัปปายะเพื่อเป็นศูนย์การสอนวิปัสสนากรรมฐาน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญที่เลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 17 รูป/คน และการสนทนากลุ่มเฉพาะโดยคณะผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 12 รูป/คน มีการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาในลักษณะการพรรณนาความ ผลการวิจัย พบว่า 1) ในสมัยพุทธกาลพระสงฆ์ได้อาศัยอยู่ในวัดหรือเสนาสนะที่มีความสะดวก เหมาะสม หรือมีความเป็นสัปปายะในการศึกษาพระไตรปิฎกและการฝึกวิปัสสนากรรมฐาน โดยเฉพาะที่อยู่อาศัยหรือเสนาสนะที่ตั้งอยู่ในสิ่งแวดล้อมอันสะอาด สงบ ร่มเย็น และสอดคล้องสัมพันธ์กับธรรมชาติ 2) จากการวิเคราะห์วัดที่เป็นศูนย์การสอนวิปัสสนากรรมฐานในสังคมไทยตามแนวสัปปายะ พบว่า วัดที่เป็นศูนย์การสอนวิปัสสนากรรมฐาน มีความพร้อมและมีการพัฒนาให้เป็นไปตามแนวสัปปายะ ทั้งในเรื่องที่อยู่ที่อาศัย สถานที่เดินจงกรมและเส้นทางสัญจร พื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ วิปัสสนาจารย์ผู้ทรงคุณ มีอาหารที่บริบูรณ์ มีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม และมีหลักสูตรปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานที่สมดุลไม่ตึงไม่หย่อนเกินไป และ 3) แนวทางในการพัฒนาวัดตามหลักสัปปายะเพื่อให้เป็นศูนย์การสอนวิปัสสนากรรมฐานจะต้องพัฒนาใน 3 มิติสำคัญ คือ 1) ด้านสถานที่อยู่อาศัยและการขบฉัน (อาวาสสัปปายะ/โภชนสัปปายะ) 2) ด้านกายภาพเพื่อรองรับบุคคลและกิจกรรม (ภัสสสัปปายะ/ปุคคลสัปปายะ/อิริยาปถสัปปายะ) และ 3) ด้านสภาพแวดล้อมโดยรอบวัด (โคจรสัปปายะ/อุตุสัปปายะ) โดยเฉพาะเส้นทางสัญจร และการเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้ความร่มรื่นและความสงบ